Categorie: Plotontwikkeling

Een opbouw schrijven in spannende en gruwelijke verhalen

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

Als je een gruwelijk of spannend verhaal wil schrijven, moet je de verhaalopbouw heel serieus nemen. Een lezer weet dat er in fictie dingen gebeuren die in het echte leven vaak niet zo extreem zijn of zo snel gaan. Maar ook fictie heeft zo zijn grenzen in wat de lezer wil geloven, of wat een prettig verhaaltempo heeft. Gebruik de schaal van normaal en je kan iets wat te bizar of te gruwelijk is voor woorden alsnog geloofwaardig en spannend over laten komen.

Schaal van normaal en de spanningsboog

Het doel van een spannend boek lezen is voor veel mensen om even te ontsnappen aan de dagelijkse beslommeringen en niet al te veel te hoeven nadenken. Daarom moet een boek een zekere mate van onrealistische zaken in zich hebben. In een thriller zijn algauw meerdere personages in een kleine kring betrokken bij moorden en andere gruwelijke zaken. Natuurlijk zijn er in het echte leven echt wel mensen die helemaal zijn doorgedraaid, maar in een thriller of horror wordt alles omwille van een verhaal(thema) of overzichtelijke structuur wel wat vergroot. Maar toch kan je niet zomaar extreme ideeën opschrijven, of van het een of het andere moment een ommekeer schrijven, want dan gaat de lezer je niet meer geloven.

Casusuitwerking met de schaal van normaal bij een gruwelijk verhaal

Als voorbeeld nemen we het waargebeurde verhaal van de Franke-kinderen. Het gezin had een uitzonderlijk populair familievlog, maar later kwam aan het licht dat moeder Ruby haar kinderen rechtuit martelde. Het verhaal is zó extreem dat het wel echt gebeurd moet zijn, omdat je het niet kan of wil verzinnen. Kijk voor een uitgebreid verslag van dit verhaal naar deze clip. Wees gewaarschuwd, de details zijn werkelijk misselijkmakend. Kijkwijzer 12 plus.

Dit moet je moet weten om de uitwerking in deze blogpost te kunnen volgen:

  • Het familievlogkanaal van Ruby Franke had ooit meer dan 2 miljoen volgers
  • Ruby filmde in eerste instantie mooie momenten met haar kinderen. Maar ze zette later ook online hoe zij tegen haar kinderen schreeuwde en hoe ze haar kinderen dwong om vrolijk te zijn voor de camera, ook als ze verdrietig waren
  • Het keerpunt dat ervoor zorgde dat het kanaal werd gecanceled kwam toen ze haar tienerzoon voor straf een slaapkamer en een bed ontzegde en hij zeven maanden op een zitzak moest slapen
  • Ruby werd gearresteerd nadat haar 12 jarige zoontje ontsnapte uit een door Ruby ingerichte martelkamer, naar de buren vluchtte en de buurman smeekte om de politie de bellen. Zijn jongere zusje had zichzelf in een kast verstopt, waar ze als straf vaak in werd opgesloten.

Als dit verhaal niet echt gebeurd zou zijn, zijn dit een aantal vragen die je omwille van een goede spanningopbouw en geloofwaardigheid moet stellen:

Hoe kan het dat een familievlog zo populair wordt dat de moeder er zodanige grootheidswaanzin van krijgt dat ze denkt dat het oké is om extreme straffen met de wereld kan delen? Ze geeft er de kinderbescherming kant en klaar bewijsmateriaal mee…

In dit geval raadpleeg je de personagebiografie: Ruby heeft waarschijnlijk een aanleg voor een mentale ziekte, is extreem egoïstisch aangelegd, of heeft een trauma wat haar een hele vreemde tactiek voor overlevingsmechanismen heeft gegeven. Omdat het kanaal niet binnen een week 2 miljoen volgens heeft gekregen, kan je redenen bedenken hoe de schaal van normaal in Ruby’s hoofd is gaan verschuiven.
“Als ik ermee wegkom om een keer hard te roepen en ik hoor van mijn volgers dat ik een goede moeder ben, omdat ‘de jeugd van tegenwoordig mijn zijden handschoentjes wordt aangepakt’, dan willen mensen (misschien) ook zien dat ik een keer schreeuw, scheldt, of iets méér doe.” Krijgt ze dan soortgelijke feedback, dan kan in een ziek hoofd als dat van Ruby de schaal van normaal langzaam maar zeker opschuiven en uiteindelijk escaleren in het goedpraten van de meest gruwelijke dingen.

Maar Ruby is niet de enige factor in de vergelijking: ze heeft een publiek en dus volgers.Waarom zien de volgers deze mishandeling niet (aankomen)? Daar moet je vanuit meerdere invalshoeken naar kijken. Te beginnen met een vraag die de ‘worldbuilding’ of, zo je wil, de ontwikkeling van de wereld betreft.
Zelfs op kleine schaal en met goede bedoeling: wanneer is het normaal geworden om ieder klein detail van een familie op internet te filmen en/of volgen? Een paar deccenia geleden deelde je nog geen portretfoto van je kinderen of jezelf op het internet. Want we waren voorzichtig. Hadden ‘wel wat beters te doen’.
Vraag je af wat zou hier een mogelijke oorzaak van kunnen zijn. Fear Of Missing Out (FOMO)? Een algoritme wat je clips aanbeveelt, waar je uit verveling maar op klikt, waardoor welk soort internetkanaal dan ook uiteindelijk explosief kan groeien? Zoek je als moeder naar een kanaal waarop je kan zien op wat voor manieren andere moeders hun kinderen opvoeden? (Hoe bedenkt deze moeder spelletjes voor haar kinderen? Wat voor cadeau’s krijgen de kinderen?)

Wat je ook kiest als ‘eerste oorzaak’, daar kijk je vervolgens naar hoe dat langzaam maar zeker, volgens de schaal van normaal kan opschuiven naar een andere overtuiging.

Enkele oorzaken:
* mensen zien het (potentiële) schadelijke (er) niet (van in)
* het veranderen van de situatie gebeurt zo subtiel of langzaam dat het niet meer opvalt.
* mensen zijn nieuwsgierig naar iets nieuws
* mensen snappen simpelweg niet wat er gebeurt
* mensen zoeken dingen op die aansluiten bij hun belevingswereld. Die kan ook veranderen, doordat je steeds hetzelfde ziet en hoort of met dezelfde mensen praat. Denk aan hoe mensen in (digitale) fuiken belanden en zo in complottheoriën gaan geloven.

Dan komen persoonlijke overtuigingen van mensen of personages nog om de hoek kijken. Iedereen heeft een eigen waarheid. Waar de een kind relatief ‘soft’ opvoedt, vind een ander een wat strengere aanpak beter. Zo heef iedereen een eigen schaal van normaal. Geef je ijkpersoon/ijkpersonage ook een schaal van normaal om zo te zien wat het startpunt is en hoe snel of op wat voor manier je iets kan opschalen. Als die duidelijk is, kan je de schaal gebruiken om iets steeds guwelijker of spannender te maken.

Verantwoording bij gebruik van de Ruby Franke zaak

Ik koester om een handvol uitgesproken redenen een intense afschuw voor familievlogs. Ik gebruik de zaak van Ruby Franke voor deze post omdat ik zo hoop daarover ook wat bewustzijn over familievlogs te kweken. Hopelijk worden ze verboden: ik vind ze vreselijk schadelijk en inmoreel. Door de schaal van normaal voor deze situatie te gebruiken, hoop ik lezers van deze blogpost iets te leren over hoe deze situaties kunnen ontstaan. Dan kunnen we samen hopelijk andere vlogfamilies tijdig stoppen zodra ze schadelijk worden voor de ontwikkeling en veiligheid van kinderen. Ik ben niet (zo) actief op sociale media en daarmee is deze blog mijn grootste platform om mensen mee te bereiken.

Hopelijk heb ik het leerzame van een blogpost over creatief schrijven daarmee kunnen combineren, met behoud van respect voor de slachtoffers van de Ruby Franke zaak: zes onschuldige kinderen, wiens onschuld en gezondheid zo genadeloos door hun eigen moeder werden ontnomen.

Heb je hulp nodig bij het schrijven van je boek? Kijk dan eens in mijn webshop

Foto door Patrick Hendry verkregen via Unsplash

Schrijven met ‘de schaal van normaal’: zo verschuiven omstandigheden in een verhaal

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

Je kan op twee manieren een verhaal schrijven waarin de omstandigheden flink veranderen. Je kan meteen los gaan in absurd en beeldende beschrijvingen. Soms werkt dat, maar het kan ook averechts werken. Als je te snel op een 9 of 10 van een tienpuntsschaal inzet, kan je lezer de draad van je verhaal kwijtraken. Voor een goede spanningsboog is het voor de lezer soms effectiever om de situatie van kwaad tot erger te zien gaan. Daarvoor is de schaal van normaal een handig hulpmiddel.

Iets veranderlijks geloofwaardig maken – de personages

Er zijn situaties waarvan je merkt dat het (in een verhaal) normaal lijkt. Maar denk iets meer dan twee tellen na en je denkt: hoe kan het dat dit in de (papieren) wereld normaal wordt gevonden? Hoe is dat zover gekomen? Dat is heel belangrijk om bij stil te staan bij het schrijven van spannende scènes of thrillers. Een belangrijke factor is de waarheid van je personage. Als je die meeneemt, snap je in ieder geval al waarom dat een personage een rare situatie wenselijk vindt, of er niets tegen doet om het te veranderen. Of dat nu is omdat het personage dat niet kan, of dat niet wil, je lezer snapt zo in ieder geval het ‘startpunt’ van een situatue die later uit de hand gaat lopen. Vergeet daarbij ook niet dat niet ieder personage een goedzak hoeft te zijn.

Schrijven over een wereld met veranderende waarden

Je wordt niet van de ene op de andere dag met verderfelijke waarden en ook een dystopie ontstaat niet binnen een oogwenk. Zoiets gaat altijd stapsgewijs. Wat het ook is dat mensen of maatschappij doet veranderen, iets anders slui[t er langzaam in. Maar toch voélt het voor de betrokkenen vaak alsof je maar met je ogen hoefde te knipperen en er een hele nieuwe wereld was. Om voor je verhaal een goede spaningsopbouw te schrijven en te voorkomen dat je een overgang schrijft die in ieder opzicht onrealistisch is, kan je gebruik maken van de ‘schaal van normaal. ‘

De schaal van normaal

De schaal van normaal is een tienpuntschaal die je kan gebruiken om inzichtelijk te maken wanneer je te grote sprongen maakt in het veranderen van een overtuiging van je personage, of de manier waarop de regels en de omstandigheden van een (papieren) wereld veranderen. 1 is daarbij ‘doodnormaal’: zo normaal, dat je je nauwelijks kan voorstellen dat iets niet zo is. 10 is daarbij zodanig absurd dat je je niet kan indenken waarom het überhaupt kan. In moralistisch opzicht, of waarom de wetenschap al zo ver gevorderd is dat die iets voor elkaar kan krijgen.

Laten we een vliegtuig als voorbeeld nemen. Beschrijf die aan een middeleeuwer en die zal zeggen dat je de natuurwetten zelf tart. Een absolute 10 op de schaal van normaal. Maar inmiddels gaan er ook al ruimtevaartuigen naar Mars. Dus vliegtuigen zijn voor de hedendaagse mensen 2 of 3. Maar we gingen niet binnen vijf jaar van een paar honderd kilometer vliegen met een vliegtuig naar een sateliet op Mars. We gingen eerst nog met gewone viegtuigen wat verder rond de wereld, toen naar de maan en nu nog verder. En iedere tussenstap werd een sterk staaltje wetenschap genoemd. Dan moet die techniek een tijdje normaal worden gevonden, om vervolgens naar de volgende stap te kunnen gaan. Anders is het verschil letterlijk te groot om je te kunnen voorstellen.

Op de schaal van normaal kan je dus niet ineens van 2 naar 6 of 7. De schaal van normaal schaalt zich geleidelijk verder op. En doet dat bovendien vrij onopgemerkt, als het ware op de achtergrond. En daardoor kan je het gevoel krijgen dat je nu ‘ineens’ naar Mars kunnen gaan, waar het (relatief gezien) even geleden leek dat de eerste mensen op de maan liepen.

De schaal van normaal in morele kwesties

De schaal van normaal is vooral een handig hulpmiddel bij het schrijven van een moraal die in je verhaal verschuift. Die kan verschuiven vanwege bepaalde sociaaleconomische ontwikkelingen, maar ook omdat de techniek zich steeds verder ontwikkelt en we daar dus steeds meer mee doen. Daardoor verschuift ons moraal ook langzaam maar zeker.

Chat GPT is daar een goed voorbeeld van. Het grote publiek heeft er nu bijna vier jaar toegang tot. In die vier jaar is er enorm veel veranderd. Voor de komst van Chat vonden we het idee van ‘chatbotgeliefden’ een onvoorstelbaar iets. Maar inmiddels zijn er mensen die – hoewel niet voor de wet- met hun chatbotpartner zijn getrouwd. Dat is een extreem voorbeeld. Maar er zijn wel steeds meer mensen die liever iets aan Chat vragen dan aan hun psycholoog. Vreemd? In de praktijk misschien, maar niet zozeer op de schaal van normaal. Want bepaalde symptomen opzoeken op Google en daarmee gedeeltelijk voor onze eigen huisarts spelen, dat doen we al jaren. En symptomen van een onbekende ziekte opzoeken is weer niet het eerste waarvoor de meeste mensen Google gebruikten.

Op zo’n manier kan je de schaal van normaal heel goed gebruiken om morele kwesties in je verhaal en de verschuivingen die daarbij horen goed onderzoeken. Zeker ook omdat zulke verschuivingen niet uit de lucht komen vallen. Want waarom zou je je als mens – een sociaal wezen- de voorkeur geven aan het gezelschap van een robot, tenzij het door allerlei factoren (eenzaamheid, werk-of prestatiedruk) erg lastig wordt om vrienden te maken?

Bijna altijd zijn er bij dit soort ontwikkelingen voor- en tegenstanders. Dat kan je heel goed gebruiken voor het uitwerken van verschillende verhaalthema’s. En het doet een spanningsboog en een heldenreis vaak ook weer goed. Zeker als je de schaal van normaal daar als hulpmiddel voor gebruikt. Zo weet je zeker dat je personages of je wereld in een ‘realistische’ andere wereld terecht komen en kan de lezer die ontwikkelingen ook blijven volgen op een manier die behapbaar blijft.

Volgende week lees je over hoe je de schaal van normaal in de praktijk toe kan passen.

Heb je hulp nodig bij het schrijven van je verhaal? Ik kan helpen: kijk eens in mijn webshop voor mijn diensten.

Foto door Edward Howell verkregen via Unsplash.



Checklist voor de spanningsboog: ‘het zou kunnen dat…’

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

Het is een ding om als papieren held te weten waar je voor vecht of werkt en weet welke obstakels je onderweg kan verwachten. Maar het is volgende als er van alles en nog wat kan gebeuren, totdat je er uiteindelijk zenuwachtig van wordt . Als je kijkt hoe je een personage goed zenuwachtig kan krijgen, zeg dan gewoon eens: ‘het zou kúnnen dat…’ en je leert heel wat over zowel je verhaal als je personage. En ook meteen een algemene schrijfregel voor een goede spanningsboog.

De held zenuwachtig maken: wat maakt iets spannend?

De een springt zó met een parachute een vliegtuig uit, de ander heeft al hoogtevrees vanaf een middelhoge ladder. Je hebt daarmee dus ook geen vuistregel wat voor een soort gebeurtenis spannend is. Je kan wel goed naar je held kijken. Als die zenuwachtig wordt, vindt die iets spannend. En daarmee als het goed is, je lezer ook.
Ten behoeve van de uitleg voor de rest van deze blogpost geldt: een zenuwachtige held weet niet wat er gaat gebeuren én heeft iets op het spel staan.
Neem een gevalletje plankenkoorts: Sara weet niet of het publiek haar act leuk gaat vinden. Daarmee staat gevoelsmatig haar reputatie op het spel. Als ze goed zingt, kan ze doorbreken bij de talentenjacht, boegeroep betekent vernedering en een verlies aan respect in haar sociale kringen.
Ongeacht hoe Sara zingt, na het podiumoptreden gaat er iets gebeuren. Maar ja, wat dan? En het feit dat Sara dat vooraf niet exact kan inschatten, is waar we verder op ingaan. Het zou kunnen dat het goed afloopt, maar ook dat het slecht afloopt.

Was dát het nou?

Als Sara goed zingt en complimentjes krijgt, weten we nog niet of dat is waar ze op hoopte. Want er is een heel groot verschil tussen een staande ovatie van honderden mensen of een beleefd, langzaam wegstervend applaus waar slechts een enkele enthousiasteling Sara uitgesproken mooi vond zingen. Op een zelfde manier hoeft boegeroep ook geen afgang te betekenen. Wat nou als de enige die luidkeels joelt de achtjarige snotaap is van drie deuren verderop? Laat dat joch toch, dat doet Sara als volwassene niets. Als het nou haar baas was geweest… Het had allemaal gekund.

Echte zenuwen die bij een personage passen

Als we willen schrijven over de plankenkoorts van Sara, dan maakt het niet uit wat de meeste mensen zenuwachtig maakt. Dan maakt het uit wat Sara zenuwachtig maakt. Het maakt niet uit of er een miljoen euro op het spel staat. Als je Elon Musk bent, heb je die binnen enkele uren, zo niet minuten terugverdiend.
Als je wil dat er iets op het spel staat, moet de uitkomst iets uitmaken. Het personage moet er op de een of andere manier persoonlijk bij betrokken zijn. Hier kan je op een soortgelijke manier naar kijken als het winnen van empathie van de lezer.
Een personage wordt pas zenuwachtig als het waarschijnlijk is dat alle uitkomsten die mogelijk zijn, onwenselijke en grote(re) gevolgen hebben. En pas als je held zenuwachtig wordt, voelt het voor de lezer echt alsof er iets op het spel staat. Daarom moet je dus niet kijken naar grote branden, massamoorden of gigantische financiële verliezen als je de spanning wil verhogen. Zolang het je personage niets doet, doet het de lezer ook maar weinig.

Als dát maar (niet) gebeurt….

Nog even terug naar de plankenkoorts van Sara. Als we er even vanuitgaan dat wat ze zowel het meeste hoopt als vreest de meest waarschijnlijke uitkomsten zijn, dan wordt het spannend. Want ze wil absoluut niet afgaan in het bijzijn van haar baas en ze wil dolgraag een staande ovatie. Dan wordt het moment dat ze het podium op gaat hartstikke spannend. Dan kan je gaan schrijven over de lampen en hoe die op Sara’s gezicht schijnen, hoe warm die plotseling lijken, hoe haar benen beginnen te trillen en Sara bidt dat die trillingen niet overslaan op haar stem. Het kan allemaal. Het zou zomaar kunnen.
Dát is waar het in een goede spanningsboog om gaat: je weet dat beide (uitersten van een) situatie(s) mogelijk zijn, maar niet weet kant het op gaat. Ook als het enigszins te voorspellen wat de uitkomst is, is dat niet erg. Het gaat nog altijd om de spannende uitwerking, niet per se om de uitkomst. Pas als je zowel de uitkomst als de manier waarop van mijlenver aan ziet komen en het dus richting een cliché gaat moet je nog eens goed naar je spanningsboog kijken

Wat kan er gebeuren?

Als je de spanningsboog wil versterken, moet je dus kijken wat er op het spel staat voor een personage en op wat voor manier dat je personage op de lange of korte duur kan beïnvloeden. Dit zijn een aantal uitgangspunten die je helpen om te bepalen of er op het moment dat er iets op het spel staat, het ook daadwerkelijk spannend is voor je personage en als verlengde daarvan ook voor je lezers.

  • Hoe verder je bent in de drieaktenstructuur, hoe groter de gevolgen moeten zijn voor je personage. Wat de uitkomst ook is, er moet meer op het spel staan. Pas na de crisis mag je wat meer afschalen.
  • Zorg ervoor dat beide mogelijkheden die theoretisch kunnen gebeuren, een interessant verhaal beloven. Sara’s verhaal kan dus niet alleen maar als uitkomst hebben dat ze wereldberoemd wordt, omwille van dat een wereld zonder roem saai zou zijn. Een minder gunstig einde moet op zichzelf kunnen uitlopen op een verhaal dat genoeg zaadjes heeft gehad om boeiend te blijven.
  • Vergeet ook zeker niet dat je andere personages in kan zetten om de held anders naar de wereld te laten kijken. Versterken medepersonages een bepaalde mening? Of veroorzaakt een conflict een heel andere manier waarop het plot zich ontvouwt? Een personage leeft niet een bubbel en zal vrienden opzoeken voor gerustelling als het allemaal te veel wordt. Maar heeft ook geen controle over de mening van anderen: ook een ingredient voor spanning of een spanningsboog.

Heb je hulp nodig bij het schrijven van je spanningsboog? Manuscriptredactie kan helpen: kijk eens in mijn webshop.

Foto door Alexander Krivitskiy verkregen via Unsplash.

De perfecte plottwist: het gevaar van een deus ex machina

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

‘En dan gebeurt er plotseling iets compleet anders! Dat had je niet gedacht, hè?’ Wat je misschien ook niet had gedacht, is dat je voor een goede plottwist ook eerst goed moet nadenken voor je hem schrijft. Deze week kijken we hoe een Deus ex machina je plottwist helemaal kan verknallen. 

Wat doet een deus ex machina?

Een Deus ex machina is het verschijnsel dat een oplossing voor een acuut probleem zomaar uit de lucht komt vallen, in de ergste gevallen zelfs letterlijk. Daarmee doet een Deus ex machina alles wat je tot dan toe hebt opgebouwd aan je plot teniet. En de geloofwaardigheid daarvan gaat er ook meteen mee naar de haaien. Aangezien je een geloofwaardig plot moet opbouwen om een plottwist interessant te maken, is een deus ex machina ook een doodsteek voor een plottwist. 

Deus ex machina als spiekbrief voor plottwists 

Een Deus ex machina heeft geen plaats in een verhaal. Zeker niet als er een plottwist in voorkomt. Maar je kan het wel in je opschrijfboekje gebruiken om erachter te komen wat de elementen zijn die je verhaal spannend maken. Dat kan je weer gebruiken om puzzelstukjes voor de plottwist te bepalen. Kijk daarvoor goed naar wat een Deus precies verpest aan de opbouw van een heldenreis. 

Bijvoorbeeld: je hebt een alleenstaande moeder die elk dubbeltje om moet draaien. De week voordat ze uit huis wordt gezet vanwege achterstallige huur, krijgt ze een fikse erfenis van een ver familielid van wie ze het bestaan nauwelijks wist. 

Moeder was een fijn personage om over te lezen, omdat ze met vindingrijkheid en doorzettingsvermogen wist te overleven. Dan is het logischer om die karaktereigenschappen een middel te maken om moeder alsnog te laten slagen. Of als ze faalt, haar dan dóór te laten worstelen, met die eigenschappen als haar gereedschappen. 
Met de erfenis had Moeder in theorie al die tijd ziek, lui of dom kunnen zijn en was het probleem alsnog opgelost. Omdat ze die erfenis niet krijgt, is ze aangewezen op karaktereigenschappen die voor personagegroei en dus een interessant verhaal zorgen. 

Anders gezegd: wat een Deus zomaar oplost, is vaak datgene wat een heldenreis sterk maakt. Vaak kan je die sterke kanten van een plot of een personage al vinden als je een beetje tussen de regels door leest. 

Deus ex machina en het maken van puzzelstukjes voor een plotttwist

Zoals een heldenreis bepaalde beats heeft, heeft een plottwist puzzelstukjes. Het zijn de momenten die bepalend zijn voor een geheel dat later moet optellen tot een bepaalde uitkomst. 

Als je dat weet, kan je Deus ex machina op nog een andere manier gebruiken als spiekbrief in je opschrijfboekje. Kijk eens naar het plot. Wat wil je dat de lezer na deze beat weet, of wat het personage meemaakt? En hoe kan dat teniet worden gedaan, zoals bij de alleenstaande moeder?

Op eenzelfde manier kan je ook kijken naar de plottwist en de puzzelstukjes die daarbij horen. Stel je voor dat je een Deus ex machina moet gebruiken om het grote onthullingseffect van de plottwist te verpesten. Wat gebeurt er dan? Of anders gezegd: hoe ligt het er te dik bovenop?

Als de butler het heeft gedaan, dan is het een beetje te handig dat er net de dag van de moord met een mes, de ‘messenslijper’ langskomt om alle messen hun jaarlijkse slijpbeurt te geven. Als een geinig acroniem uiteindelijk de plaats verraadt waar de moordenaar het lijk heeft verstopt, dan is het wel heel opzichtig als een kind van de rechercheur ‘zomaar’ het woord acroniem op school heeft geleerd. En als voorbeeld hetzelfde woord als de moordenaar voor het acroniem heeft gebruikt: ‘L.I.K. Leren Is Keileuk? Welnee: Lijk In Kast… 

Een deus ex machina voelt zich dus veel beter thuis in je opschrijfboekje dan in het eigenlijke boek.

Dit artikel verscheen eerder op Schrijven Online.

Heb je hulp nodig bij het schrijven van mijn boek? Kijk dan eens in mijn webshop.

Foto door Rahul Himkar verkregen via Unsplash.

De perfecte plottwist: plottwist of plotontwikkeling

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

‘En dan gebeurt er plotseling iets compleet anders! Dat had je niet gedacht, hè?’ Wat je misschien ook niet had gedacht, is dat je voor een goede plottwist ook eerst goed moet nadenken voor je hem schrijft. Deze week kijken we of je een plotverloop of een plottwist schrijft. 

Plottwist en plotverloop: de basis

Een plottwist is dat moment in een plot waarop alles op zijn kop staat en hopelijk als een goede, onverwachte schok komt voor de lezer. Maar dat wil niet zeggen dat je zonder een plotselinge plottwist niet naar iets onverwachts kan toewerken. Dat kan ook geleidelijk: dan zie je iets gebeuren waar je niet naar hoeft te raden, maar waarbij het verschil tussen het begin en het einde wel veel van elkaar verschilt. Zoals een zorgzame moeder die aan het eind van het verhaal egoïstisch is geworden door iemand die te veel op haar heeft ingepraat dat ze ‘beter voor zichzelf moet zorgen’. 

Een goed plotverloop zonder een plottwist 

Als je een plot schrijft die heel anders eindigt dan een lezer verwacht, moet je heel geleidelijk aan schrijven, maar daar niet te geheimzinnig over doen. Laat zien hoe iets verandert en waarom het logisch is dat de wereld of je personages daarmee veranderen. De moeder die wat meer aan zichzelf moet denken en een pauze neemt om bij te tanken, zal de week erna niet superegoïstisch zijn, maar als het onderdeel van de heldenreis is, zie je dat wel gedurende de heldenreis ontvouwen. Dan zijn de ‘puzzelstukjes’ bepaalde beats waarbij de lezer de schok moet voelen die je normaal gesproken bij het speuren van de puzzelstukjes krijgt. 
“O, nee! Laat Moeder nu echt haar kind bij oma om te gaan shoppen? Da’s niks voor haar: als dat maar goed gaat…”

De schok van een plottwist

De plottwist wordt doorgaans gebruikt voor een schokeffect als de onthulling daar is. Maar dan moet je wel voldoende puzzelstukjes hebben achtergelaten om die plottwist te kunnen schrijven. Die puzzelstukjes van de plottwist moeten weer te speuren zijn: het is daarmee dus meer een kwestie van opletten dan met het verhaal meegaan en alles zien ontvouwen. Kijk voordat je beslist over het gebruik van een plottwist of je het verhaal voldoende spannend kan houden met mysterie. Je plottwist kan mislukken als je subplots en puzzelstukjes gaat maken omwille van de schok van de plottwist. Dat is het niet waard. Een goed geschreven plotverloop kan minstens net zo spannend en leuk zijn om te lezen. 

De spanning van het plotverloop

Een goed, spannend plotverloop verloopt niet met het mysterie van een plottwist, maar kan wel net zo spannend lezen. Als je het gevoel hebt dat een plot niet spannend is omdat het niet mysterieus genoeg is, bedenk dan eens wat je personage voor karaktertrekken heeft die voor een spannend narratief conflict zorgen. Een personage dat probeert om een uitweg te vinden uit een vervelende situatie gaat meestal gepaard met vallen en opstaan en het vinden van nieuwe oplossingen. Dat kan voor de lezer net zo spannend zijn als het mysterie van een plottwist. 

Het ‘wat is er aan de hand’ van de puzzelstukjes van een plottwist is van zichzelf niet beter dan het ‘hoe gaat dit nu verder’ van een plotverloop dat verschillende uitkomsten kan krijgen. 

Dit artikel verscheen eerder op Schrijven Online.


Foto door Javier Allegue Barros verkregen Unsplash.

Heb je hulp nodig bij het schrijven van een plottwist? Kijk eens in mijn webshop voor mijn schrijfcoachdiensten.

De perfecte plottwist: puzzelstukjes speuren

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

‘En dan gebeurt er plotseling iets compleet anders! Dat had je niet gedacht, hè?’
Wat je misschien ook niet had gedacht, is dat je voor een goede plottwist ook eerst goed moet nadenken voor je hem schrijft. Deze week kijken we naar wat het voor de lezer leuk en mogelijk maakt om puzzelstukjes te speuren.

Puzzelstukjes van een plottwist moeten ademruimte hebben

De randvoorwaarden voor een puzzelstukje voor een plottwist beginnen bij de schrijver. Een puzzelstukje moet ademruimte krijgen. Dat betekent dat je het zodanig moet schrijven dat het op meerdere manieren geïnterpreteerd kan worden. Anders is het geen puzzelstukje, maar gewoon een bouwsteen voor je verhaal. Daarin komt de beslissing om een plottwist te schrijven met een andere belangrijke voorwaarde: je mag je verhaal niet willen dichttimmeren. Als je te graag wil dat je lezer een bepaalde hint op een bepaalde manier oppikt, of je personage op een bepaalde manier ziet, is je plottwist gedoemd om te mislukken. Bereid je dus voor om niet alleen puzzelstukjes te maken die passen, maar ook om een verhaal te schrijven waarbij de lezer en jij het niet per se op dezelfde manier lezen.

Puzzelstukjes van een plottwist moeten dubbelzinnig zijn

Interessante puzzelstukjes laten doorschemeren dat er iets meer aan de hand is dan in eerste instantie lijkt. Als het personage A zegt, bedoelt het dan ook A, of misschien ook B, of zelfs C? Houdt het iets achter voor het ene personage, en is het eerlijk tegen de ander?
Als er in het enge, verlaten huis iets plaatsvindt, is dat gebruik van alleen symboliek die de schrijver inzet voor een sfeeromschrijving, of een trucje van een personage om te waarborgen dat er niemand komt en die daar plannen kan smeden?

Zorg ervoor dat je het algemene plot duidelijk houdt, zodat je lezer niet tot oprechte verwarring aan toe op het verkeerde been wordt gezet. Maar zodra je aan een puzzelstukje gaat werken, zorg er dan voor dat je zoveel mogelijk schrijftechnieken inzet om ervoor te zorgen dat je lezer aan de slag gaat met het raadsel dat je hier doet om de lezer de code te laten kraken. Schrijf je een rode haring? Is je dialoog iets aan het verbergen of is die daadwerkelijk zo simpel als die lijkt? Is dit symbolisch of een sfeermaker? Dan heeft de lezer iets om constant waakzaam over te zijn.

Puzzelstukjes van een plottwist moeten overal te vinden zijn

Aan het begin van het boek, in het midden, of vlak voor de onthulling. In dialogen, de omgeving, symbolieken… puzzelstukjes moeten op ieder moment en op elke manier in je verhaal terug kúnnen komen. Maak het niet te voorspelbaar dat je alleen puzzelstukjes verstopt op een specifieke plaats, of ze op eenzelfde manier naar voren laat komen. Zet ze niet per se overal in het verhaal in: het verhaal zelf heeft voorrang op de plottwist. Maar zorg er wel voor dat het speuren naar een puzzelstukje achteraf gezien relatief meteen begint en werkelijk door het hele boek heen een gegeven is.

De puzzelstukjes van een plottwist moeten duidelijk lijken

In puzzelstukjes van een plottwist zit altijd een paradox: ze moeten verstopt zitten, maar wel te vinden zijn. Een goede plottwist is er eentje waar de puzzelstukjes duidelijk zijn te identificeren als zodanig, maar wat het echte raadsel moet zijn, is wat het puzzelstukje precies probeert te zeggen. Hier en daar mag een puzzelstukje echt verstopt zijn, maar over het algemeen moet je eerder uitgaan van het ontcijferen van het puzzelstukje, dan van het verstoppen van het puzzelstukje zelf. Speuren is pas leuk als je iets hebt om mee te speuren.

Dit artikel verscheen eerder op Schrijven Online.

Wil je hulp met het schrijven van een plottwist? Kijk eens in mijn webshop voor mijn redactiediensten.

Foto door Evgeni Tcherkasski, verkregen via Unsplash.

De perfecte plottwist: puzzelstukjes maken

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

En dan gebeurt er plotseling iets compleet anders! Dat had je niet gedacht hè?’
Wat je misschien ook niet had gedacht, is dat er voor een goede plottwist ook eerst goed moet nadenken voor je hem schrijft. Deze week kijken we hoe je de puzzelstukjes van een plottwist maakt.

Een goede voorbereiding is het hele werk

Als je besluit dat eenplottwist in je verhaal past, moet je hard aan het werk. Je kan geen goede plottwist maken als je aantekeningen en uitwerkingen aan de tekentafel niet kloppen. Daar moet je dus ook beginnen. Tot op zekere hoogte kan je stellen dat je pas aan je boek mag beginnen zodra de plottwist net zo duidelijk is als de belangrijkste beats van je plot. Afhankelijk van de exacte uitwerking van de plottwist moet je aan verschillende dingen denken. Maar schrijf sowieso alle punten en details die een plottwist maken chronologisch uit. Als je veel details te verwerken hebt, kan je ook met exacte data werken. Zijn er details die van zichzelf niet aan een tijd gebonden zijn, zoals een tijd van een moord. Schrijf dan op wanneer dat enebelangrijke voorwerp voor het eerst werd opgemerkt.

Zo maak je van details puzzelstukjes voor een plottwist

Puzzelstukjes van een plottwist zijn vaak details. Per definitie vallen die niet zo op. Dat komt goed uit: dat maakt de onthulling van een plottwist sterker. Maar ze moeten niet onzichtbaar zijn, want dan valt er niets meer te puzzelen. Je kan van een detail een puzzelstukje maken. Een vuistregel daarvoor is: laat het detail een detail, maar maak de context eromheen opvallend.

Stel dat een teddybeer een rol gaat spelen in de plottwist. Laat de teddybeer dan subtiel in de scène voorkomen: een personage ziet hem op het bed liggen. Schrijf dan niet zozeer over Teddy, maar bijvoorbeeld over de kamer. Laat daar een sfeer hangen die de lezer niet vergeet. Of laat Teddy een keer achter op de kinderopvang, waarna de scène verdergaat met een dialoog over kinderlijke onschuld. Latere plottwist: Teddy is getuige geweest van iets gruwelijks… Dat staat dan later in groot contrast. En dan is de kans heel groot dat Teddy ineens terug in het geheugen komt. Als die eerdere sfeeromschrijving goed is gelukt, is Teddy ook bij de eerste keer lezen niet zo’n grote figurant in de scène als je zou denken.

De zichtbaarheid en plaats van puzzelstukjes van een plottwist

Je verspreidt puzzelstukjes van een plottwist door het hele verhaal. Het risico van een plottwist is dat je verschillende lezers hebt. Degene die je heel makkelijk kan foppen, maar ook degene die bij de eerste van de twintig hints alles al lijken te doorzien. Dat maakt dat je heel goed na moet denken wanneer je een puzzelstukje plaatst. Houd deze beide lezers in gedachten en bedenk vervolgens:

  • Als ik hier (nog steeds) geen puzzelstukje plaats, dan snapt de ‘slapende’ lezer straks helemaal niets meer van de onthulling.
  • Als ik hier al een/ dit puzzelstukje plaats, is de slimme lezer dan de rest van het verhaal al verveeld omdat die vanaf nu dan alles aan ziet komen?

Probeer daar vervolgens een middenweg in te vinden. Dat is niet altijd eenvoudig, maar je kan je opschrijfboekje gebruiken om verschillende scenario’s uit te testen om te zien hoe duidelijk sommige hints al dan niet naar voren komen.

Puzzelstukje of plot?

Een plottwist slaagt pas als de lezer uiteindelijk terug kan bladeren en de puzzelstukjes ziet waar die eerst nog verstopt leken. Maar dat betekent niet meteen dat je van het begin af aan met hints moet gaan strooien. Het is verstandig om snel mogelijk plotpuntente zaaien, maar die moeten vooral het verhaal dragen. Een goede plottwist zet het verhaal op zijn kop. Dat betekent verwarring en is de bedoeling. Maar zodra je omwille van die spectaculaire verwarring een onstabiel plot schrijft, gaat er iets mis. Controleer voor het toevoegen van een puzzelstukje of het verhaal als geheel nog wel te volgen is.

Dit artikel verscheen eerder op Schrijven Online.
Foto door Vardan Papikyan verkregen via Unsplash.

Heb je iemand nodig die je helpt je plottwist na te kijken? Kijk eens in mijn webshop.

De perfecte plottwist: aandachtspunten en valkuilen

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

´En dan gebeurt er plotseling iets compleet anders! Dat had je niet gedacht hè?’ Wat je misschien ook niet had gedacht, is dat er voor een goede plottwist ook eerst goed moet nadenken voor je hem schrijft. Deze week kijken we naar de algemene aandachtspunten en valkuilen van een plottwist.

Een plottwist is geen schokmiddel

De allerbelangrijkste regel van een plottwist is dat een plottwist nooit werkt als je die gebruikt als middel om de lezer te laten schrikken: ‘Dat meen je niet!’. Een plottwist dient vooral als een extra laag in je verhaal of verhaalthema. Eentje die op een onverwacht moment zijn gezicht laat zien. Als de plottwist draait om dat ene schokmoment, is dat niet alleen toondoof, je berooft de lezer daarmee ook het plezier van (achteraf) speuren naar de puzzelstukjes die een plottwist vormen.

Kijk naar je plot en je verhaalthema

Een plottwist werkt of werkt niet, maar daarvoor moet je meer doen dan alleen kijken of de lezer het ziet aankomen. De plottwist moet ook passen bij je plot en je verhaalthema, idealiter met allebei. Kijk daarvoor goed naar je plot: waar gaat het verhaal over en waar gaat dat uiteindelijk naartoe? Wat is de moraal of de climax van het verhaal?

Kijk op eenzelfde manier naar je verhaalthema. Met een verhaalthema kan je over verschillende onderwerpen vertellen en daar diverse kanten van belichten. Doe daar je voordeel mee in je plottwist. Als je iets kan ‘omdraaien’, waarom dan niet een compleet andere kant op?
Denk aan een zorgzame moeder die haar kind nóóit iets aan zou doen. De andere kant van de medaille is dat ze in haar zorgzaamheid verstikkend controlerend wordt. Zo kan je het thema ‘zorgzaamheid’ in je boek verder verdiepen. De plottwist is zo een handig middel om een extreem (ander) uiterste op een passende manier in je plot en boek te verwerken.

Past de plottwist bij je personage?

Kijk ook naar je personage zoals je naar je verhaalthema kijkt. Goed uitgewerkte personages veranderen gedurende het verhaal, maar die groei is wel afgestemd op die persoonlijke heldenreis. Ook heeft je personage bepaalde karaktertrekken en normen en waarden. Die kan je niet omwille van de plottwist uit het raam gooien. Er zijn nu eenmaal dingen die je personage nooit zou willen of kunnen doen. Maak een personage dus niet zomaar de aanstichter van een plottwist. Een goed uitgewerkt personage heeft altijd voorrang op een plottwist.

Je kan ook het stokje overdragen aan een ander personage. Dat kan de puzzel van de plottwist spannender maken. Moest de lezer dát personage ook in de gaten houden? Jazeker! Pas wel op dat je geen personage in het verhaal schrijft omdat die aanstichter van een plottwist gaat zijn. Zorg ervoor dat ook dit personage een goed uitgewerkte personagebiografie heeft.

De puzzelstukjes van een plottwist zijn door het verhaal verspreid

Het is een stuk makkelijk om een plottwist aan te zien komen als je weet dat die altijd in specifieke scènes voorkomen. Op het spreekuur van de detective of op het moment dat de plaatselijke roddeltantes de koppen bij elkaar steken, bijvoorbeeld. Verspreid je puzzelstukjes voor de plottwist door het boek heen om ze minder te laten opvallen. En maak die momenten niet zo voorspelbaar als deze bovengenoemde voorbeelden. Anders gezegd: zorg dat er geen vaste ‘setting’ is voor het moment waarop een plottwist zich voordoet.

Dit artikel verscheen eerder op Schrijven Online.

Heb je hulp nodig bij het schrijven van je verhaal? Kijk eens in mijn webshop voor de mogelijkheden van mijn schrijfcoaching.

Foto door Nachristos on Unsplash.

Zo worden emotionele beslissingen spannende plottwists

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

Mensen en personages verschillen soms niet eens zo veel van elkaar. Bijvoorbeeld als ze denken dat ze heel rationeel zijn en altijd de meest doordachte oplossingen nemen. Dat is misschien zo, tot het moment waarop er iets gebeurt waar de emotie de overhand krijgt. Je kan dit in je voordeel gebruiken om een plottwist in gang te zetten of om een subplot extra kleur te geven.

‘Dat zou mij nooit gebeuren…’

We zijn er allemaal wel eens schuldig aan geweest. Er overkomt iemand iets naars als gevolg van een onhandige zet of vreemde gedachtengang. Dat was óns nooit overkomen. “Je had kunnen weten dat ze niet verliefd op je was. Ze wilde verkering zodra ze hoorde van de status van je bankrekening…”
Om dan zelfs vervolgens voor een leuke verschijning te vallen die je niet veel later in de steek laat.
“Dat had je kunnen weten,” aldus je eerdere gesprekspartner. “Had je niet gehoord dat jouw lieveling door meerdere mensen zo genoemd wordt? Dat was míj nooit overkomen…”

Emotionele betrokkenheid als boosdoener

In zekere zin heb je gelijk als je van een afstandje denkt dat bepaalde ‘domme dingen’ jou niet zouden overkomen. Zeker niet als je van jezelf al wat meer rationeel bent ingesteld. Maar de mens is nog altijd een emotioneel en sociaal wezen. Zodra je ergens dichter of emotioneel bij betrokken raakt, is het makkelijker om te bedenken dat alleen anderen iets naars overkomt. Want ‘dit voélt zo goed’. Of: we hebben het hier over iemand die tijd in mij geïnvesteerd heeft. En dan leer je elkaar kennen. En mensen die je kent, bedonder je niet. Zo kan emotionele betrokkenheid een boosdoener worden.
Anders gezegd, in iets meer ‘creatieve schrijverstaal’: zodra je empathie voor de situatie weet op te roepen is het voor zowel lezer als personage moeilijker om objectief naar een verhaallijn te kijken. Die zijn nu persoonlijk betrokken bij het verhaal. Dat kan je in je voordeel gebruiken.

Emotioneel betrokken personages

Je kan je verhaal spannender of diepgaander maken als je personages op een soortgelijke manier emotioneel betrokken maakt bij wat hen overkomt. Zeker als jij als schrijver je personage goed kent, is het een goede methode om zowel de spanningsboog als het plot nog meer te verrijken. De belangrijkste dingen om daarvoor te weten, zijn de zaken waar je personage het meest om geeft. Denk aan dingen als:

  • Een wens die in vervulling kan gaan
  • Het welzijn van geliefden
  • Een project waar je personage nauw bij betrokken is
  • Een angst die uit kan komen

Een belangrijk punt hierbij is dat je personage het gevoel moet hebben dat het daar een zekere grip op kan hebben, of de uitkomst daarvan kan sturen. Dat zijn dan dingen als:

  • Als ik hard genoeg train, kan ik sportkampioen worden
  • Ik kan mijn kinderen gelukkig maken door een leuk verjaardagsfeestje voor ze te organiseren
  • Als ik genoeg flyers uitdeel, dan wordt dit project bekend bij het grote publiek
  • Als ik maar hard genoeg werk, ziet niemand dat ik me een mislukkeling voel

Je kan een nieuw subplot in het leven roepen door je personage precies daar te raken waar het pijn doet. Waar het ene personage volledig rustig blijft als het deze maand rood staat, is dat voor het andere reden om alle objectiviteit te verliezen. Kijk dus eerst goed in de personagebiografie wat dat pijnpunt precies is. Als een heel subplot erop moet leunen, kies dan voor het element dat er het meest uitspringt.

Personage in paniek!

Je zet als schrijver iets in gang wat je personage absoluut niet wil. Het hoeft niet per se de grootste angst te zijn, maar het moet wel iets zijn waar je personage absoluut van af wil. En wel nu meteen. Die behoefte aan onmiddellijke actie zet je personage aan tot soms ronduit domme dingen. Wordt mijn kind gepest? Dan ga ik naar de moeder van de pestkop om te zeggen dat haar rotkind in de stront kan zakken. Dat is natuurlijk niet de manier om iets op te lossen, maar als de emotie het overneemt, zijn we niet altijd zo slim meer…

Zo is het relatief makkelijk om van kwaad tot erger te gaan, als dat nodig is voor het plot. Waak er wel voor dat je het niet groter maakt dan het hoeft te zijn. Deze eerdergenoemde moeder zo laten doordraaien dat ze doodsbedreigingen overweegt is geen goed plan. Houd het verschil tussen wat je personage en je plot willen of zouden willen goed in de gaten.

Als je op deze manier je personage gaat pesten, kijk dan eens goed wat die eerste, soms banale reacties zijn. Schrijf ze desnoods op in je opschrijfboekje. Hier kan je leren, of als opfrisser weer zien wat de leermomenten, grootste angsten en de mogelijke groeiprocessen van je personage zijn. Met andere woorden: hier kan je een conflict in gang zetten dat bij je personage past. En omdat het een subplot betreft, kan je zo de laatste loodjes van een levensles nog even belichten. Denk bijvoorbeeld aan het derde obstakel. Of licht in het eerste obstakel al een tipje van de sluier op wat jouw personage later in het verhaal laat panikeren.

Wie staat erbij en kijkt ernaar?

In een staat van paniek en gedachten van: alles behalve dat! Zal je personage alles en iedereen om hulp gaan vragen. Misschien zelfs wel de ergste vijand. Zo kan je dit subplot ook gebruiken om vriendschappen te verstevigen, vijandschappen (verder) aan te wakkeren. Ook kan je dit moment gebruiken om überhaupt de stand van zaken van een relatie op te maken. Wat kunnen of willen omstanders doen in tijden van paniek bij dit personage. Je leert in tijden van nood wie je vrienden zijn. Zijn er gedurende je verhaal al wat dingen gebeurd waar de lezer en of je personage niet helemaal de vinger op kan leggen? Dan kan dit subplot helpen om dingen duidelijk te maken. Als jij als medestander iets makkelijk op kan lossen vanwege een bepaalde emotionele afstand, maar dat niet doet…

Heb je hulp nodig bij het schrijven van je verhaal? Kijk eens in mijn webshop voor de mogelijkheden van mijn schrijfcoaching.

Schrijf een onverwacht bonusplot met de onbetrokken held

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

De meeste helden in een verhaal zijn heldhaftig en behulpzaam omdat ze dapper zijn en een goed hart hebben. Of het nu gaat om helpen met huiswerk of iemand uit een brandend gebouw redden, de held doet dat gewoon. Want het gaat nu eenmaal om diens kind, beste vriend, of het hoort bij het werk als brandweerkracht. Dat maakt het des te interessanter om eens te kijken naar wat een held doet als er niet direct eigenbelangen of geliefden bij betrokken zijn.

Wat zet aan tot een heldendaad?

In fictie is een heldendaad – hoe groot of klein ook- een vereiste voor een hoofdpersonage. Tegelijkertijd zal deze held daar enigszins aarzelend tegenover staan. Want iets heldhaftigs doen betekent ook de comfortzone verlaten. En hoe zelfverzekerd of sterk je ook bent, dat doe je liever niet dan wel. Dus dan is het fijn om te weten waar je het voor doet. Voor volk en vaderland, om een persoonlijk moraal hoog te houden, uit liefde voor een ander… Op die manier kan je stellen dat je held nooit volledig onzelfzuchtig is. Niet meteen super egoïstisch, maar om nou iets te doen zonder dat je er zelf op wat voor manier dan ook niets voor terugkrijgt, al is het maar een goed gevoel… Niemand is zo’n schijnheilige engel.
Het is ontzettend belangrijk om te weten waarom je held heldendaden verricht. Het laat de lezer duidelijk of tussen de regels door merken wat maakt wie de held is. Doet die zomaar wat, dan vliegt je plot alle kanten op, of krijgt je held de diepgang van een petrischaaltje; er is dan zo goed als geen personagebiografie.

‘Ik doe het voor iets of iemand’

Helden gaan vaak de uitdaging aan als iemand – of iets- bij wie of wat ze betrokken zijn er beter of slechter van kan worden. Romeo springt in de bres voor Julia en de gemene baas van een groot bedrijf blaft iedereen af zodat de jaarwinst maar omhoog kan gaan. Dat is niet traditioneel heldhalftig te noemen. Maar bleef Baas in zijn comfortzone en bij zijn bekende klant, dan had hij deze grote kans niet gekregen. In de narratieve zin is deze afblaffer dus wel een held. Geef ze een reden of een belofte waarbij ze denken dat zij er zelf beter van worden en helden zijn bereid om in actie te komen. Maar daarvoor moeten helden dus wel betrokken zijn. Je hebt een interessante held en ook een interessant subplot als je held slechts via via van de heldendaad of de situatie zal profiteren.

Casus: de fietshandelaar

Cas gaat voor het goede doel een fietstocht maken, omdat een familielid eerder aan kanker is gestorven. Vrienden en familie hebben al wat geld beloofd, maar nu gaat Cas ook het dorp in om nog meer sponsoren te werven. De plaatselijke fietshandelaar, Fred belooft een relatief aardig bedrag als Cas een shirtje wil aantrekken van de fietsenzaak tijdens de fietstocht. Hij heeft nooit een geliefde verloren aan kanker en kent Cas niet persoonlijk. Sterker nog: stiekem is dit een laatste poging van Fred om zijn zaak te redden. Verlies aan het eind van de maand is eerder regel dan uitzondering en Fred is ten einde raad. Misschien dat deze reclame hem nog kan redden.

Als je er dan voor kiest om de fietstocht van Cas het hoofdplot te maken, maar Fred meer dan een figurant te maken, dan heb je er een heel interessant subplot. Fred zal ervoor gaan werken om ervoor te zorgen dat Cas – of zijn shirtje- goed gezien wordt. Maar nu weet de lezer dat hij dat niet om de klassieke onzelfzuchtige reden doet die bij de typische held hoort. Dus als Fred dan in het verhaal duidelijk meer is dan alleen een ‘zelfzuchtige’ sponsor. Maar wat is hij dan wel, als hij een grotere rol heeft in het verhaal? Is er misschien nog een andere reden dan het voordehand liggende ‘ik wil mijn zaak niet kwijtraken’ dat Fred bang en wanhopig is? Is het verliezen van controle voor hem misschien wel enger dan het vooruitzicht zijn winkel op te moeten geven? En wat als Cas met datzelfde probleem heeft, maar dan in een andere vorm? Hij was altijd al het oogappeltje van de familie, en dus houdt hij zichzelf lief en hardwerkend voor, zodat hij die status en controle kan behouden.

Lekker duister. Zo extreem hoeft het niet te worden, maar zo heb je wel twee verhaallijnen waarbij je lezer iets uit te pluizen heeft. Bovendien hebt je ook een verhaalthema dat door verschillende verhaallijnen vormt krijgt, maar er niet zo dik bovenop ligt. Ook al houd je het onschuldig, je hebt sowieso meer om over te lezen: hier is Fred die iets op moet lossen of ergens mee worstelt. Dat zorgt sowieso voor meer invulling van het plot dan wanneer Cas een heftige fietstocht meemaakt, waar de focus alleen maar ligt op het halen van die bergtop. Als Fred de onverwachte gast is op een feestje, maar dat de toon van dat feestje wel bepaalt of meer de gasten op zijn minst geeft om over te praten, is dat feestje moeilijker te vergeten. Jouw verhaal kan dat feestje zijn met een held die ‘op het afstandje’ of zonder persoonlijk betrokken te zijn bij de held aan het verhaal meedoet.

Ook al zie je ‘een Fred’ niet zozeer een rol krijgen in je verhaal, dan kan het wel een goede oefening zijn om hem te laten solliciteren voor een (helden)rol in je verhaal. Waarom wil je zo graag aan dit verhaal meedoen als je er niet veel te zoeken hebt? Dat kan een fijne manier zijn om je verhaal verder te ontdekken. Wat wil je met dit verhaal eigenlijk zeggen? Wat is belangrijk(er): het moraal, de helden, de setting? Wat zijn misschien wat ongewone manieren om er een unieke kleur en toon aan te geven?

Kortom: zoek af en toe eens in een onverwachte hoek en je zal zien dat daar soms een schat aan bruikbaar materiaal te vinden is.

Heb je hulp nodig bij het schrijven van je verhaal? Kijk eens in mijn webshop voor de mogelijkheden van mijn schrijfcoaching.

Foto door Florian Kurrasch verkregen via Unsplash.