feedback verwerken – Verhaal en taal: tips voor creatief schrijven

Wat zie je in je oude tekst?

Of het nu een schrijftechniek is die je beter toepast, of dat je ziet dat je personages veel levendiger zijn geworden, bij het teruglezen van een oude tekst valt je met de kennis van nu vast veel op. Vaak is dat ongemakkelijk.
“O help, wat is dit een lawine aan infodumps. Hoe zag ik dat over het hoofd?”
“Ik had het verhaal moeten hernoemen van Beatrijs en haar baronessenleven naar Beatrijs en haar baronessenleven van clichés...”
enzovoorts.

Begin met opschrijven van de dingen waarvan je weet dat je het nog niet wist ten tijde van het schrijven van de oude tekst. Bijvoorbeeld dat show don’t tell een techniek is. Of dat een held een comfortzone moet verlaten. Of dat je dat wel wist, maar nog niet wist hoe je dat moest doen, maar nu wel.
Kijk dan wat er al goedging zonder dat je erop lette. Op welk gebied komt het als vanzelf? Wist je intuïtief al een goede cliffhanger te schrijven, zonder te weten hoe je daar de S.O.A.P regel op toe kan passen zodat hij niet te overdreven wordt? Schrijf dat op. Soms hebben bepaalde technieken een bepaalde overlap. Als dat kwartje mocht vallen op een manier die je verder helpt, kan je zwaktes soms verbeteren door te leren van je sterke punten.

Daarna schrijf je op wat je fout ziet gaan in je oude tekst. Dan is het tijd om je meest recente schrijfsels erbij te pakken.

Kijken naar je recente tekst

Als je ziet wat er misging in je oude tekst, kijk je of en in hoeverre dat in je huidige teksten nog steeds het geval is. Dit werkt het beste door teksten met elkaar te vergelijken die grofweg hetzelfde woordenaantal hebben. Zo zie je bijvoorbeeld of je in de ene tekst 300 woorden gebruikt om een ruzie te beschrijven, waar dat in de andere tekst 750 woorden duurt. Als je in woordenaantal iets kan vergelijken, dan zie je hoe compact je een scène kan omschrijven, een personage-introductie de tijd geeft of er juist doorheen racet… Meer of minder woorden is niet per definitie beter of slechter; context maakt heel veel uit. Maar je leert wel kritisch kijken naar hoe je schrijf en waar je misschien meer of minder woorden aan kan of moet besteden. Of wanneer iets juist uitgesproken goed werkt.

Waarschijnlijk zie je een van deze twee dingen gebeuren:

Je maakt dezelfde fouten niet meer/ hebt jezelf verbeterd en dus is dat onzichtbaar in je recente tekst

Je probeert een fout die je hebt opgemerkt in je oude tekst weg te poesten en gaat overcompenseren.

Bij verbetering

Het vervelende van verbetering in je schrijfstijl is dat je vaak alleen ziet wat je niet meer doet -al die infodump is weg-, maar niet wat je dan wel doet wat je tekst beter maakt. Ja, minder infodump maakt een tekst beter, maar is dat alles wat de tekst nu zoveel fijner leesbaar maakt? Dat weet je niet (altijd) en er is geen waterdichte manier om dat na te gaan.
Daar zit een grote paradox van een creatieve tekst. Als je als lezer – of dat nu een ‘echte lezer’ is of iemand die naar te tekst kijkt om te verbeteren- een verhaal leest, moet je het verhaal ingezogen worden. Negen van de tien keer betekent dat paradoxaal genoeg dat je dan niet meer ziet : “O, wat slim, deze show don’t tell!” maar gewoon van het verhaal geniet. Je analytische blik gaat (vrijwel) volledig weg als je in het verhaal meegenomen wordt.
Als dat het geval is, geniet dan van de prestatie. Lees je tekst (veel) later nog eens terug, als dit je ‘oude tekst’ is, die je kan vergelijken. Voor nu ben je op de goede weg, ga op deze manier verder en je schrijft waarschijnlijk iets moois!

Bij overcompensatie

Als je als feedback hebt gekregen: “Ik zie geen show, alleen maar tell.” kan het zomaar zijn dat je nu alleen maar in show schrijft. Overdaad schaadt, ook bij technieken die je hoort te gebruiken. Als je bent vergeten dat tell soms wel moet, schrijf dan wederom op dat dat je valkuil is. Probeer dan als je verder schrijft, juist geen aandacht te besteden aan show. Ook niet aan tell. Geen van beide. Kijk eens hoe het gaat als je gewoon gaat schrijven en op je schrijfkwaliteit en intuïtie vertrouwt.

Dat is makkelijker gezegd dan gedaan en het volgende al helemaal: ga je oude teksten niet herschrijven, niet verbeteren met de kennis die je nu hebt. Schrijf op in de kantlijn met wat je mis ziet gaan, maar ga de tekst niet opnieuw schrijven. Als je teveel bezig bent met het verbeteren van fouten, letten op de technieken en wat er fout gaat, blokkeer je het schrijfproces. Weet wanneer je de theorie moet negeren.

Maar stel dat je moeite had met het inperken van infodumps en dat nog steeds hebt. In je oude verhaal gaf je jezelf daar het rapportcijfer 3 voor en nu een 5. Dan mag je de oude tekst erbij pakken. Met dat oude verhaal doe je waarschijnlijk toch niets meer: over het algeheel genomen zijn je nieuwe teksten toch veel beter geworden. Maar herschrijf dan ook alleen de gedeelten met het overschot aan infodumps. Leer van je fouten, maar blijf er niet in hangen. Met wat je kan en hebt geleerd, schrijf je veel mooiere verhalen (of hoofdstukken scènes, dialogen…, als het gaat om dat verhaal dat al tien jaar op de plank ligt en je nu eindelijk wil afmaken) die weer fris en fruitig beginnen dan wanneer je ze eindeloos blijft afstoffen.

Als je ook een idee hebt voor een blogpost, laat het me dan weten in de reacties!

Heb je hulp nodig bij het schrijven van je verhaal? Kijk eens in mijn webshop voor de mogelijkheden van mijn schrijfcoaching.

Foto door Clay Banks verkregen via Unsplash.
“

Wanneer je proeflezers inschakelt, moet je feedback verwerken. Dat is nog een hele klus. Als je het goed doet, wordt het verhaal net zo goed als je gehoopt had toen je begon met schrijven. Doe je het fout, dan wordt het zo slecht als je ooit vreesde.

Bekende valkuilen van feedback verwerken bij het schrijven van een boek

Feedback verwerken kan lastig zijn, zeker als je in bepaalde valkuilen trapt. De meest voorkomende zijn:
* Je hebt de verkeerde proeflezers uitgekozen.
* Je weigert iets te veranderen omdat je te dol bent op je eigen tekst.
* Je wilt het iedereen naar de zin maken.

Ik schreef daar hier uitgebreider over.

Je eigen hints en verwachtingen controleren

Je hebt een proeflezer gevonden die jouw genre leuk vindt en neutraal genoeg is om jou niet richting het einde te sturen dat hij zelf graag ziet. Top!
Dan zegt hij: “Ik snap niet waarom je personage duizend euro krijgt.”

Oorzaak 1: Je hebt te weinig hints gegeven.
Je personage heeft schulden en je hebt gehint dat hij een rijke vriend heeft. Dan is het handig als je middels show don’t tell al hebt laten merken dat die vriend de laatste tijd al veel aan goede doelen heeft geschonken of je personage heeft geholpen een financieel plan te te maken.
Een rijke vriend die iemand in geldnood helpt, is op zichzelf niet zo gek. Maar als je meer hints geeft, dan is de kans kleiner dat je proeflezer iets zegt als:
* dit is niet logisch;
* dit komt uit de lucht vallen;
* het komt geforceerd over.
Let erop dat zodra je hints gaat geven, je niet verzandt in expositie.

Oorzaak 2: Je hebt verkeerde verwachtingen geschept
Je personage heeft tienduizend euro schuld en de hele tijd roept zijn rijke vriend dat hij ervoor zorgt dat je personage van alle zorgen zal worden verlost.
Dan lijkt duizend euro ineens (hoe gul ook) erg karig. Je lezer voelt zich in het ootje genomen, omdat de verwachting niet strijkt met de belofte.

Als je verkeerde verwachtingen schept, is je lezer daar niet blij mee…

Misschien wil onze gulle gever ineens proberen de vrouw van zijn dromen te versieren. Hij wil van de overige negenduizend euro dure juwelen kopen. Is die vriend wel zo trouw als we denken? Dat hoeft niet, maar nu lijkt het er eerder op dat je in een val van een verkeerde plottwist bent gelopen. Lees daar hier meer over.

Zou mijn personage dit doen?

Zorg ervoor dat je personagebiografie in orde is. Dat helpt om je personage realistisch en duidelijk te houden wanneer iemand hem liever iets anders ziet doen.
Je schrijft over een verpleegster die in een ziekenhuis werkt en je proeflezer oppert dat ze in een verzorgingstehuis kan gaan werken.
Die wisseling van baan vergt afwegingen als:
* Wil ik een nieuwe uitdaging of ben ik tevreden waar ik nu ben in mijn carrière?
* Vind ik het leuker om met bejaarden te werken dan met de baby’s die ik nu verpleeg?
* Wil ik mijn hogere salaris inleveren om te kunnen werken met een leukere doelgroep?
Het uiteindelijke resultaat van die afwegingen bepaalt of je een suggestie kan doorvoeren of niet.

Je moet ook afwegingen maken als een suggestie een andere denkwijze van het personage vraagt: is het bereid (of zelfs in staat!) om na een jaar van werkloosheid een laaggeschoold baantje aan te nemen als het altijd gewend is om een belangrijke, hoge functies te bekleden?
“Nood breekt wet, want een schoorsteen moet roken” is niet per definitie een aanvaardbaar uitgangspunt. Als je personage uitzonderlijk trots is, zal hij liever zijn spaargeld tot op de laatste cent besteden. Als hij zo nog langer kan zoeken naar werk in zijn normale functie en dat verhindert dat iemand hem laaggeschoold werk ziet doen…

Blijft het centraal conflict hetzelfde?

Je schrijft over een eenzaam personage dat verliefd wordt en die liefde blijkt wederzijds. Als het moment daar is dat de vonk overslaat, dan komt die belangrijke vraag: kussen ze meteen?

Optie 1: Ja.
Die eerste kus is zo’n opluchting voor je personage dat hij eindelijk weer iemand heeft, dat het niet bij zoenen blijft: een zwangerschap volgt. Dit schrijf je vanwege het verhaalthema ‘onvoorwaardelijke liefde’. Is een ongeplande zwangerschap daartegen bestand? Daarvoor zal je het boek moeten uitlezen…

Optie 2: Nee
Vanwege de eenzaamheid is de eigenwaarde van je personage gekelderd en durft hij zich niet aan de liefde over te geven. Het verhaal gaat verder over hoe het personage zijn eigenwaarde terugvindt voordat er uiteindelijk gekust wordt.

Optie 1 heeft als centraal conflict ‘ongeplande zwangerschap’, optie 2 ‘zelfontplooiing’. Niet bepaald hetzelfde… En dat alles vanwege een beslissing over een kus.
Als je proeflezer zegt dat hij bepaalde gebeurtenis anders wil zien, bedenk dan of die aanpassing het centrale conflict zou veranderen. Welke verandering je ook aanbrengt, (uit eigen initiatief of vanwege een proeflezer): zorg ervoor dat de vraag: “Waarom gebeurt dit?” nooit wordt beantwoord met: “Omdat iemand dat graag wilde.”

Feedback zien als een avontuur

Feedback krijgen kan eng zijn: het kan blootleggen dat je een schrijftechniek die je dacht te beheersen nog meer moet oefenen. Je zal ‘Kill your darlings‘ niet kunnen negeren. Maar bekijk het zo: de afwegingen die je maakt kunnen een fantastische ontdekkingsreis zijn voor jou (en je proeflezers). Je kan de afwegingen of alternatieve scenario’s van een scène in je opschrijfboekje uitwerken.

Als je feedback verwerkt, kan je balen van een verdwaald gevoel, of het als avontuur zien.

Als je de zuster toch met bejaarden laat werken, kom je er plotseling achter dat ze heel sterk is, omdat ze met gemak een zware rolstoel optilt. Dat had je niet geweten als je haar nooit van de couveuseafdeling had gehaald.
Ook al blijft onze zuster in het boek bij de baby’s, je kan nu wel een interessante scène toevoegen waar haar fysieke kracht goed van pas komt.

Feedback verwerken vergt moed, maar als je het aandurft, zal je beloning groot zijn!

Vraag je je na een feedbackronde van je naasten nog steeds af of je wel goed bezig bent? Boek eens een feedbackronde met mij via mijn webshop.

Tag: feedback verwerken

Je eigen verhaal teruglezen: dit heb je er (niet) aan