Zoveel personages, zoveel uitwerkingen. In de tipreeks ‘Wat als?’ worden er veelvoorkomende scenario’s die personages overkomen onder de loep genomen. Zo leer je een algemeen gegeven uit te werken op een manier die perfect bij jouw unieke personage past. Deze week: wat als je personage klem zit? 

Schrijfadvies gaat vanwege het principe van het centraal conflict vaak over hoe je je personage laat vallen en weer opstaan. Maar soms kan je personage niet meer opstaan en zit hij klem. Wat dan?

Wanneer zit je personage klem?

Je personage zit – voor de definitie van dit tipartikel- klem als hij al tig keer is gevallen en is opgestaan, maar dat gewoon niet mag baten om zijn doel te bereiken. Hij heeft alle beschikbare middelen al aangesproken, alle vaardigheden geleerd, of hij kan om een andere reden (letterlijk) geen kant meer op. Je personage is het slachtoffer van omstandigheden of domme pech. Enkele voorbeelden:
* Het lukt maar niet om nuchter te worden, ook niet na talloze pogingen, professionele behandeling en alle financiële, emotionele en elk andere mogelijke steun van geliefden.
* Je personage is geslaagd voor een hele specifieke opleiding met prachtige cijfers, maar kan zijn werkveld niet in, omdat net de laatste banen zijn vergeven. 
* Er is iemand die hem in de houdgreep heeft en een pistool tegen de slaap drukt. 

Wie mag er klem zitten?

Hoofdpersonages komen meestal niet klem te zitten, omdat zij het verhaal dragen. Stopt hun verhaallijn, dan eindigt het boek. Daarom zijn meestal archetypen als de wijze mentor, de beste vriend of geliefden de klos. Maar dat wil niet zeggen dat de protagonist niet klem mag komen te zitten. Er zijn ook verhalen die eindigen met een verslagen held of waarin de held wordt vermoord. Deze verhalen zijn lastiger om te schrijven, maar in theorie kan iedereen klem komen te zitten, ongeacht hun rol.

Wanneer mag je personage klem zitten?

Wie er ook gevangen komt te zitten in omstandigheden, zorg ervoor dat diegene er al een hele heldenreis op heeft zitten. In dit geval heeft de heldenreis gefaald, maar de reis op zich is er wel geweest. Faalt je personage in het begin, dan is je lezer nog niet betrokken genoeg om het echt iets te kunnen schelen wat er met hem gebeurt. Zet je een personage in het midden klem, dan zal de lezer de held een watje vinden, zonder dat hij dat is. De lezer denkt dan dat je personage gerust nog eens een keer een poging tot slagen had kunnen doen. 

Het laatste moment: controleer je verhaalthema

Op het moment van: dit is het en beter wordt het niet, is het tijd om je verhaalthema nog eens te bestuderen. Hoe zie je dat terug in de heldenreis van je personage? Als het thema vruchtbaarheid is en de allerlaatste ivf-poging mislukt, kan je je personage laten terugblikken op alle manieren waarop ze toch een poging heeft gedaan. Als je thema wat abstracter is en je personage er niet per se op kan reflecteren, laat dan in dat allesbeslissende moment wat symboliek naar voren komen die het verhaalthema benadrukt. Als je het verhaalthema nogmaals verduidelijkt, is het einde misschien droevig, maar nog wel logisch. Zodra je op het beklemmende moment geen terugkoppeling geeft naar het thema, geeft dat reacties als: “Waar was dat nou goed voor?” of “Dat komt ook uit de lucht vallen…” 

Dit artikel verscheen eerder op Schrijven Online.

Heb je hulp nodig bij het schrijven van je verhaal? Kijk eens in mijn webshop voor de mogelijkheden van mijn schrijfcoaching.

Zoveel personages, zoveel uitwerkingen. In de tipreeks ‘Wat als?’ worden er veelvoorkomende scenario’s die personages overkomen onder de loep genomen. Zo leer je een algemeen gegeven uit te werken op een manier die perfect bij jouw unieke personage past. Deze week: wat als je personage iets nodig heeft?

Een plot wordt in gang gezet omdat je personage najaagt wat hij wil. Maar wat het verhaal diepgang geeft, is wat hij nodig heeft.

Willen of nodig hebben

Een simpel voorbeeld van het verschil tussen willen en nodig hebben is: als je trek hebt, wil je iets lekkers, zoals een stroopwafel. Wat je nodig hebt, is voedsel om je lichaam draaiende te houden.
Ergens weet je dat wel: als jij echt vergaat van de honger, neem je ook met minder dan een stroopwafel genoegen als je daarmee kan voorkomen dat je van je stokje gaat.
In een verhaal is het verschil tussen willen en nodig hebben soms lastiger op te merken, maar het vormt de basis voor een stevige spanningsboog.

Wat wil je personage?

Je kan je personage vragen wat hij wil. Dan krijg je een duidelijk, kort antwoord. Negen van de tien keer is dat antwoord niet zo diepzinnig:

* Ik wil rijk zijn.
* Ik wil leuk gevonden worden door de populairste jongen in de klas.
* Ik wil op een verre zonvakantie.

Het fijne van deze relatief simpele antwoorden is dat je er ook kant- en klare oplossingen voor hebt:

* Ga maar hard werken of een loterijlot kopen als je rijk wil worden.
* Ga met die leuke jongen flirten.
* Boek een retourtje Thailand.

Je personage zal voor deze kant-en-klare, simpele oplossingen gaan, omdat het logische stappen zijn. Het begin van je plot is gemaakt.

Het addertje van het nodig hebben

Je voelt ‘m waarschijnlijk al aankomen: er zit een addertje onder het gras. De methoden die je personage gebruikt om zijn ‘willen’ na te jagen werken niet, of gaan op zijn minst niet vlekkeloos.
Je personage heeft nog geluk als hij zijn ‘willen’ krijgt door bepaalde obstakels te overwinnen. Soms kan hij proberen – of zelfs krijgen! – wat hij wil, maar is hij alsnog ongelukkig of voelt hij dat er iets niet klopt, onvolledig of anders dan verwacht is, omdat hij heeft wat hij wíl, maar niet wat hij daadwerkelijk nodig heeft.

De diepere noodzaak

Waar je met ‘willen’ aan de oppervlakte van een verlangen blijft, ga je met het ‘nodig hebben’ de diepte in:

* Je wil niet per se rijker worden, je hebt een les nodig: laat je trots varen en vraag om hulp als je in financiële problemen zit.
* Je vindt die ene populaire jongen niet eens leuk, maar je hebt gewoon nodig dat iemand je ziet staan voor wie je bent als persoon.
* Je hebt geen (zon)vakantie nodig, maar een baan die niet van je eist dat je jezelf een burn-out in werkt.

Je personage mag zich pas van zijn ‘nodig hebben’ bewust worden als het verhaal vergevorderd is, zo rond de climax van de derde akte. Anders gaat het ten koste van de heldenreis. Zodra je personage zijn noodzaak erkent, krijgt hij een ander plan van aanpak. Hierdoor kan hij alsnog krijgen wat hij daadwerkelijk nodig heeft. Dan krijgt hij een happy end. Krijgt hij zijn noodzaak niet, dan is het einde verdrietig, of op zijn minst wat ongemakkelijk.

Dit artikel verscheen eerder op Schrijven Online.

Weten wat jouw boek nog nodig heeft? Kijk in mijn webshop.

Zoveel personages, zoveel uitwerkingen. In de tipreeks ‘Wat als?’ worden er veelvoorkomende scenario’s die personages overkomen onder de loep genomen. Zo leer je een algemeen gegeven uit te werken op een manier die perfect bij jouw unieke personage past. Deze week: wat als je personage niet te vertrouwen is?

De macht van je personage

Als er vertrouwen in het spel is, is er ook sprake van een bepaalde machtsverhouding. Als ik je vraag om even op mijn tas te letten terwijl ik naar de wc ga in de trein, vertrouw ik erop dat je dat doet. In theorie geef ik je alle gelegenheid (lees: macht) om mijn telefoon en portemonnee uit de tas te pikken. Vervolgens kan jij mij machteloos maken, zonder geld en telefoon, om nog maar te zwijgen dat je ‘losgeld’ voor mijn telefoon kan vragen. 

Als ik je een geheim toevertrouw, kan je dat aan iedereen doorspelen. Wie weet wat voor schade je daarmee aanricht. Ga eerst na wat voor en hoeveel macht je personage heeft zodra er een vertrouwensband in het spel is. 

Bepaal de schaal van verraad

Een vertrouwensbreuk voelt als verraad. Leg dat gevoel eens op een schaal. Als het gevolg maar één is op een schaal van een tot tien, zal het vertrouwen geschaad zijn, maar dan gaat het leven weer verder. Is het een tien, dan zal je personage op wraak zinnen, of de ander uit zijn leven bannen. Als je de schaal van verraad bepaalt, bewaak je een logische gang van zaken voor het verdere centrale conflict. 

Wat is het gewin voor je personage?

Vertrouwen is een hoog goed. Als je hoort dat je te vertrouwen bent, voelt dat als een compliment, misschien zelfs egostrelend. Als iemand zegt dat je niet te vertrouwen bent, voelt dat als een aanval op je integriteit, waardoor je boos kan worden. Of je schaamt je vreselijk; ook niet echt een fijn gevoel… 
Anders gezegd: dat wat je personage doet wat hem onbetrouwbaar maakt, is voor hem het risico om zijn integriteit te verliezen waard. Ga na wat dat risico is en waarom je personage dat alsnog neemt. 
Dat kan van alles zijn:
* Hij denkt niet betrapt te kunnen worden.
* Hij onderschat de eventuele gevolgen.
* Hij begrijpt niet hoe belangrijk (dit) vertrouwen is.
* Hij wordt gedwongen: drugs dealen of je kind laten verhongeren? Dan maar onbetrouwbaar handelen…

Werk dat goed uit in je opschrijfboekje. Het kan het verschil zijn tussen een personage dat continu zonder blikken of blozen vertrouwen schaadt, een die uit angst voor de gevolgen niets riskeert wat de vertrouwensband in gevaar kan brengen, of een die helemaal bevriest omdat overmacht hem dwingt een bepaald vertrouwen te schaden. 

Vertrouwen terugwinnen

Als je personage vertrouwen heeft geschaad, moet hij dat terugwinnen. Kijk opnieuw naar de schaal van verraad. Hoe groter het cijfer, hoe vaker je personage zal moeten bewijzen dat hij (weer) te vertrouwen is. Bedenk daarbij wat de relatie tussen de personages onderling is. Om vertrouwen te herstellen, moet je door het stof: je moet beseffen dat je nare dingen hebt gedaan en de schaamte van een vertrouwensbreuk onder ogen zien. Heeft je personage dat voor deze situatie of het ander personage over of is het eenvoudiger om zichzelf geen spiegel voor te houden en een bepaalde schijn op te houden? 

Dit artikel verscheen eerder op Schrijven Online.

Schrijf je goed over verraad? Laat mij naar je tekst kijken en boek mij via mijn webshop.

Zoveel personages, zoveel uitwerkingen. In de tipreeks ‘Wat als?’ worden er veelvoorkomende scenario’s die personages overkomen onder de loep genomen. Zo leer je een algemeen gegeven uit te werken op een manier die perfect bij jouw unieke personage past. Deze week: wat als je personage uitverkoren is?

In menig fantasyverhaal komt een uitverkorene voor. Maar ook in een minder fantastisch verhaal komt een personage voor dat voorbestemd is om een bepaalde rol te vervullen. Waar moet je dan op letten?

De regels van tijdreizen en voorspellingen

Je doet aan worldbuilding bij fantasyverhalen. Tijdens dat proces moet je ook bedenken wat de regels voor effect hebben op de voorspelling waarin jouw personage als uitverkorene wordt aangemerkt. Dat is essentieel voor de continuïteit en geloofwaardigheid van je verhaal. 

Komt de voorspelling hoe dan ook uit als hij gedaan is? Is de voorspelling minder bindend en kan er actie worden ondernomen waardoor de voorspelling niet uitkomt of zelfs niet gedaan wordt? 
Kan er door de tijd worden gereisd? Wat heeft dat voor invloed op de voorspelling? 

Karaktertrekken

Ook als je niet over draken en tovenaars schrijft, kan je personage uitverkoren zijn. Dat hoeft dan niet meteen invloed op het lot van de wereld te hebben. Toch zal het een groot deel van het wereldbeeld van je personage bepalen. Denk hierbij aan mensen die hun hele leven te horen hebben gekregen dat ze voorbestemd zijn om dokter te worden. Of ze denken dat ze getalenteerd genoeg zijn om als muzikant, topsporter of openbaar spreker complete voetbalstadions af te kunnen huren voor signeersessies. 
Als je personage op deze manier voorbestemd is om iets te zijn, kijk dan eens goed naar zijn karaktertrekken. Wordt hij arrogant van al die aandacht? Kan hij de druk die bij zo’n sterrenbestaan past helemaal niet aan? Continu in de spotlights staan heeft gevolgen. Je hebt weinig privacy, er wordt van alles van je verwacht en je zal waarschijnlijk je vrienden goed moeten uitkiezen. Wat voor een weerslag heeft de uitverkoren status op je personage? 

Klaar om het lot te omarmen?

Als je personage leert dat hij uitverkoren is, moet je hem daar in eerste instantie niet meteen blij mee maken. Laat hem eerst in verwarring achter, of laat hem tegenstribbelen. Dat heeft twee belangrijke voordelen. Je lezer en de uitverkorene leren zo tegelijkertijd de wereld en het verhaal kennen: het verhaal en de eventuele worldbuilding ontvouwen zich zo op een prettig tempo. Je gooit je lezer in het diepe als je plotseling zegt: “Het leven van het personage en/of de wereld gaat drastisch veranderen, het is maar dat je het weet. Hup, aan de slag nu.”

Ten tweede voorkom je ermee dat je personage een Mary Sue wordt. Als je personage zonder aarzelen zo’n grote rol op zich neemt, zonder dat hij ooit bedenkt of hij dat wel kan, er bang van wordt of fouten maakt, maakt dat je personage onrealistisch perfect.

Wat als de uitverkorene doodgaat? 

Noteer ook eens in je opschrijfboekje wat er gebeurt als je held zou overlijden. Is het dan letterlijk het einde van de wereld of is dat slechts het verlies van een getalenteerde advocaat? Als je duidelijk voor ogen hebt wat voor rol je personage daadwerkelijk heeft, maak je hem niet belangrijker dan hij is. Zo is het risico op een Mary Sue ook kleiner.

Dit artikel verscheen eerder op Schrijven Online.

Is je personage uitverkorene, of een beetje te goed in wat het doet? Ik kan het nakijken: kijk in de webshop voor mijn diensten.

Zoveel personages, zoveel uitwerkingen. In de tipreeks ‘Wat als?’ worden er veelvoorkomende scenario’s die personages overkomen onder de loep genomen. Zo leer je een algemeen gegeven uit te werken op een manier die perfect bij jouw unieke personage past. Deze week: wat als je personage gemis ervaart? 

Als je personage gemis ervaart, moet je goed kijken wat het verschil is tussen hoe jouw personage zich daarbij voelt en wat jij als schrijver met het plot of het verhaalthema van plan bent. 

Waarom wordt er gemis ervaren?

Als je deze vraag aan de schrijver stelt, zal die iets zeggen als: “Mijn personage moet leren zelfstandig te worden. Daarom moet de verzorger overlijden.” Of: “Hij moet emotioneel volwassener worden. Daarom moet zijn trouwe schouder om tegenaan te huilen even uit beeld verdwijnen. Dan kan hij zijn emotionele welzijn eens goed peilen.” Zo kunnen er nog talloze andere redenen zijn. 

Het personage zal iets zeggen als “We zijn getrouwd, natuurlijk mis ik hem!” of “Zonder mijn beste vriend verveel ik me dood.” 

Je personage ziet het grote plaatje niet, jij als schrijver ziet dat wel. Gebruik dat in je voordeel: besef dat je personage vast kan lopen en werk de worsteling die daarbij komt kijken goed uit. Maar je personage mag niet eeuwig in gemis blijven hangen. Ten goede of ten kwade moet het gemis gevolgen hebben. 

Een gat opvullen

Als je personage gemis ervaart, valt hij eerst in het spreekwoordelijke gat waar hij zich tijdelijk ellendig voelt. Dat mag: als er iets naars gebeurt, moet je personage de gevolgen emotioneel incasseren. Maar er komt een moment waarop het leven van je personage weer verder gaat. Ook al is manlief maar liefst drie maanden op zakenreis, de vriend geëmigreerd, of de financiële vrijheid plotseling afgenomen.

Zodra het leven weer opgepakt moet worden, gaat je personage een manier zoeken om het gemis een plaats te geven. Dat kan op een productieve of een destructieve manier gebeuren. Kijk dan eens wat het beste past bij waarom je personage een persoon mist en wat jij als schrijver wil bereiken. Dat kan je meestal redelijk logisch combineren. 

Is de wijze oma overleden? Dan zal je personage gemotiveerd zijn om een opleiding te gaan volgen om op een andere manier de dorst naar kennis te lessen. Dan kan je personage de wetenschapper worden die jij in gedachten hebt. 

Is de suikeroom uit beeld? De verwende jonge vrouw heeft nooit geleerd om te werken en papt dan maar met allerlei mannen aan, met alle gevolgen van dien. Twee jaar later leert ze als bijstandsmoeder hoe ze elk dubbeltje op waarde moet schatten. 

Het gemis is de zaak van je personage

Als je personage gemis ervaart, kan hij aan iedereen hulp vragen om het eerdergenoemde gat op te vullen en het bijbehorende probleem op te lossen. Dat mag, maar op een harde voorwaarde: dat plan mislukt. Vergeet nooit dat je hoofdpersoon de held van het verhaal is en dat hij dus voor zijn problemen verantwoordelijk is. Hij hoeft ze niet op te kunnen lossen, maar moet dat wel proberen. Mocht hij als eerste uitvlucht toch ‘knechtjes’ inschakelen, dan moet zijn plan mislukken en moet hij van voren af aan beginnen om toch nog met dat gemis om te kunnen gaan. Weeg deze optie zorgvuldig af: soms maakt een extra keer falen je verhaal geloofwaardiger, andere keren werkt het onnodig vertragend. 

Dit artikel verscheen eerder op Schrijven Online.

Mist er iets in je verhaal? Bestel manuscriptredactie in mijn webshop.

Zoveel personages, zoveel uitwerkingen. In de tipreeks ‘Wat als?’ worden er veelvoorkomende scenario’s die personages overkomen onder de loep genomen. Zo leer je een algemeen gegeven uit te werken op een manier die perfect bij jouw unieke personage past. Deze week: wat als je personage overgehaald moet worden?

Je held moet altijd worden overgehaald om iets te doen waar hij geen zin in heeft. Deze comfortzone uitkomen is een essentieel onderdeel van de heldenreis. Waar moet je rekening mee houden?

Wie of wat motiveert?

Bedenk eerst wat je personage motiveert. Meestal heb je daar wel een idee van; je personage wil ergens naartoe groeien of iets kunnen doen. Is dat intrinsieke motivatie (ik wil dit zelf) of excentrieke motivatie? (als ik dit doe, word ik beloond of voorkom ik dat iets wordt afgepakt.)
Als het een excentrieke motivatie betreft, besteed dan tijd aan het uitdenken van het personage of doel wat voor die excentrieke motivatie zorgt. Dit personage of doel is óók belangrijk in het verhaal. Je moet er rekening mee houden dat je personage meer dan eens gemotiveerd moet worden als de motivatie excentriek is.

Wie zegt het? Wie helpt er?

Het is belangrijk om te weten wie je personage wil overhalen. Als het iemand is aan wie je personage een hekel heeft, zal hij zich nog meer verzetten. Als hij diegene aardig vindt, is het al een stuk makkelijker om in actie te komen.  
Als iets of iemand die je personage ongemak bezorgt probeert hem over te halen, is het fijn als je personage een maatje heeft om hem gerust te stellen of te helpen. Anders kan hij blijven weigeren om in actie te komen, terwijl dat voor het verhaal broodnodig kan zijn.  

Wat staat er op het spel?

Je kan je personage pas overhalen als hij een bepaalde urgentie voelt bij datgene wat hij eigenlijk niet wil doen. Als hij het gevoel heeft dat er nog uitstel mogelijk is, dan zal hij de neiging hebben om alles bij het oude te houden. Je zal je personage eraan moeten herinneren dat er iets op het spel staat. De beste methode is om je personage (een beetje) bang te maken:
“Als je nú niet gaat studeren, zak je voor je examen en kun je geen medicijnen gaan studeren.”
“Als je nú niet gaat zoeken, is er geen hotel meer over als je met kerstmis naar Berlijn wil gaan.”
Soms is het genoeg om je personage wat kriebels te bezorgen, soms moet je regelrecht gaan dreigen met zijn ergste angst. Dat ligt er maar net aan hoe koppig je personage is en hoe erg de situatie is.
Hoe dan ook moet je personage beseffen dat niet in actie komen bepaalde gevolgen gaat hebben.

Kan je personage het wel aan?

Je kan motiveren wat je wil, als je personage iets echt niet kan of durft, zal hij in de comfortzone blijven zitten. Geef je personage dus niet te veel om ineens te moeten doen, durven of klaarspelen. Ga goed na of datgene waartoe je je personage wil overhalen wel haalbaar is. Misschien moet het een stapje terug of moet je je personage later in het verhaal nog eens proberen over te halen, als hij al wat meer heeft gedaan, geleerd of meegemaakt. 

Dit artikel verscheen eerder op Schrijven Online.

Ik controleer of je personage sterk genoeg is om een verhaal te dragen. Kijk eens in mijn webshop.

Zoveel personages, zoveel uitwerkingen. In de tipreeks ‘Wat als?’ worden er veelvoorkomende scenario’s die personages overkomen onder de loep genomen. Zo leer je een algemeen gegeven uit te werken op een manier die perfect bij jouw unieke personage past. Deze week: wat als je personage in de rouw is? 

Het verliezen van een dierbare is een van de moeilijkste momenten in een mensenleven. Hoe vertaal je dat naar fictieve personages? Je kan rouw heel uitgebreid uitwerken of wat beknopter, maar je kan er niet helemaal omheen. 

Vijf fases van rouw

Elisabeth Kübler Ross tekende vijf fases van rouw op: ontkenning, woede, onderhandelen, depressie en acceptatie. Als je rouw wil omschrijven, bestudeer deze fases dan (kort). Zo weet je waarin rouw verschilt van normaal verdriet. Dan schrijf je al realistischer over rouw dan wanneer je zou beweren dat je personage zich slechts terugtrekt en lusteloos en verdrietig is. 

Complexiteit van rouw

Als je rouw uitgebreid onder de aandacht wil brengen, zorg er dan voor dat elke fase duidelijk naar de rouw te herleiden is. Je lezer heeft er behoefte aan dat je personage zich tot op zekere hoogte voorspelbaar (lees: volgens zijn normale manier van doen) gedraagt. Rouw maakt dat lastig, omdat je dan op z’n zachtst gezegd niet op je best bent. Daardoor kan je ongewone, of schijnbaar onlogische dingen doen of zeggen. Je hoeft niet over de vijf fases te gaan preken. Andere personages kunnen opmerken dat je personage waarschijnlijk nog rouwt. Of je brengt een emotioneel beladen voorwerp van de overledene vaker in beeld. Zo kan je irrationele acties of gedachten van je personage makkelijk aan rouw koppelen en kan je lezer je personage nog begrijpen. 

Depressie

Depressie is waarschijnlijk de lastigste rouwfase om over te schrijven. Als je personage zich alleen nog maar huilend kan oprollen tot een balletje en zijn bed niet meer uit kan komen, staat je scène (of zelfs een groot deel van het verhaal) stil. Kort (door de bocht) gezegd: stilstand is geen veranderende spanningsboog, en geen veranderende spanningsboog is geen verhaal. Dat kan de neiging geven om het verdriet/deze fase van rouw over te slaan. 

Bagatelliseer rouw nooit

Je kan rouw wat minder uitgebreid uitwerken, maar je móet het serieus nemen en ergers laten terugkomen. Anders schaadt je je hele verhaal. Als de mentor van je personage sterft en je personage drie tellen later fluitend verderloopt, dan heeft dat gevaarlijke gevolgen:
* Je personage wordt onrealistisch: “Ik heb nooit verdriet, want dan ben je zwak.” Dat is allemaal leuk en aardig, maar ten eerste kan je niet áltijd onder verdriet uitkomen. Bovendien: als jij zo stoer bent dat je zelfs niet eens verdriet hebt als er een geliefde sterft, heb je dan wel van hem gehouden? Wil je dat je held overkomt als een ijskoud, liefdeloos persoon?
* Rouw is een mooi voorbeeld van ‘vallen’, horend bij het principe van vallen en opstaan in een centraal conflict. Dat is een essentieel onderdeel van je verhaal, dus dat kan je niet zomaar weglaten. 
* Als de mentor zo inwisselbaar is dat het niet uitmaakt of hij leeft of niet, wat zegt dat dan over zijn lessen en daarmee de groei van je hoofdpersonage? Als je rouw niet serieus neemt, zeg je in feite dat het allemaal niet zo veel voorstelt. Dan neem je eigenlijk je hele verhaal indirect minder serieus. 

Dit artikel verscheen eerder op Schrijven Online.

Schrijf je geloofwaardig over rouw? Laat mij het controleren en bestel redactie via mijn webshop.

Zoveel personages, zoveel uitwerkingen. In de tipreeks ‘Wat als?’ worden er veelvoorkomende scenario’s die personages overkomen onder de loep genomen. Zo leer je een algemeen gegeven uit te werken op een manier die perfect bij jouw unieke personage past. Deze week: wat als je personage in actie moet komen?

Er komt een moment in je verhaal waarop je personage in actie moet komen. Maar als je dat goed in het verhaal wil verwerken, moet je eerst nog een aantal dingen nagaan. 

Is de start duidelijk?

Voordat je personage in actie moet komen, moet je eerst een duidelijk startpunt hebben. Actie is pas interessant als dat avonturen (lees: veranderingen) belooft. Oftewel: de aanleiding tot actie moet een verandering in de situatie teweegbrengen. En je kan pas iets veranderen als het startpunt van de situatie duidelijk is en stevig staat. Ga dus goed na of het duidelijk is wat er speelt vóór er iets verandert. 

Overleven of beginnen?

Je kan ‘in actie komen’ op twee manieren interpreteren: beginnen of overleven. 
Denk bij beginnen aan dingen waar de omstandigheden van je personage veranderen, maar niet per definitie bloedstollend zijn (een nieuwe baan beginnen, verhuizen, enzovoorts).
Als hij moet overleven, is dat het moment van erop of eronder. Soms is dat letterlijk een gevecht van leven en dood, andere keren is dat het moment waar het hele verhaal naartoe gewerkt heeft: het moment suprême. Na eindeloze oefening is het nu tijd voor de topsportfinale, na een verlovingsperiode komt de bruiloft… Omdat dit moment zo belangrijk is, zal er altijd nog iets spannends gebeuren, of een aarzeling naar boven komen drijven. 
Bedenk in welke fase van het verhaal je je bevindt. Denk bij ‘in actie komen’ niet te snel in hyperactieve of dramatische scènes. De mate van drama of actie is afhankelijk van het moment van het verhaal.

Wat moet je personage leren? 

In een heldenreis ‘leert’ je personage altijd iets. Dat kan een nieuwe vaardigheid zijn, maar hij kan ook groeien als persoon voordat hij zijn doel bereikt. Je weet waarschijnlijk wel wat dit is voor jouw personage. Zodra je personage in actie moet komen, is het verstandig om dat nog eens na te gaan. Je kan dan overwegen om hem nog een (laatste) keer een leermomentje te geven, zodat de actie waartoe hij moet overgaan extra gewicht krijgt in je verhaal. 

Wat zijn de middelen van je personage?

Iets leren is heel makkelijk als je alles wat je maar kan bedenken tot je beschikking hebt. Eindeloos veel hersens, geld, spierkracht, overtuigingsvermogen… Maar als het goed is, heeft jouw personage dat niet allemaal. Hij moet door het verhaal heen groeien en dat gaat met vallen en opstaan. En je zal niet vallen als alles perfect gaat. Kijk daarom eens wat hij wel kan gebruiken of heeft. Wat sluit er op het moment van de actie logisch aan bij je verhaal? 
Je personage dreigt te laat te komen voor een vlucht, omdat zijn auto stuk is gegaan. Je personage is rijk, maar ook paniekerig aangelegd. Er is een perfecte aansluiting van bus en treinen. Over vijf minuten vertrekt de bus bij de bushalte voor zijn huis. Hij zou het nog gewoon halen, maar door zijn paniek denkt hij daar niet bij na. Maar hij is wel rijk, dus honderd euro betalen voor een taxi is voor hem geen ramp. En daar denkt hij waarschijnlijk dan wel weer aan. 

Dit artikel verscheen eerder op Schrijven Online

Ik kan controleren of je verhaal een goede spanningsboog heeft. Kijk eens in mijn webshop.

Zoveel personages, zoveel uitwerkingen. In de tipreeks ‘Wat als?’ worden er veelvoorkomende scenario’s die personages overkomen onder de loep genomen. Zo leer je een algemeen gegeven uit te werken op een manier die perfect bij jouw unieke personage past. Deze week: wat als je personage niet aan verwachtingen voldoet? 

Wie verwacht er iets? 

Inclusief schrijven wordt steeds populairder en kan het zijn dat je over een personage schrijft dat tot een bepaalde minderheid behoort of iets unieks doet. Toch zijn er nog een aantal associaties die je bijna automatisch maakt, omdat je van een bepaald standaard of ‘startpunt’ uitgaat. Als niet aan dat standaard wordt voldaan, moet je meestal toch even schakelen. Denk aan:
•    De rijke zakenman is geen meedogenloze handelaar;
•    De mooie vrouw geeft niets om uiterlijk vertoon;
•    Een sterke man durft openlijk te huilen. 

Of dit wenselijk is, is een aparte discussie betreft inclusief of zonder clichés schrijven, maar hou er rekening mee dat lezers dit soort ‘eerste associaties’ vaak zullen hebben en je dat niet kan negeren.  

Als je dat weet, kan je je gaan bedenken:
Voldoet je personage niet aan de verwachtingen van de lezer, zoals zonet beschreven, of zijn de andere personages in het verhaal zelf niet tevreden met iets wat je personage doet of is? 

Verwachtingen van de lezer

Als het je lezer is die bepaalde verwachtingen heeft waaraan je personage niet voldoet, dan hoeft je niet al te veel aan je personage of verhaal zelf te sleutelen. Je zal wel extra aandacht moeten besteden aan dit speciale aspect van je personage. Zo kan je lezer de beweegredenen van je personage beter begrijpen. In het geval van iets waar je personage niet voor kiest (een bepaalde ziekte of een geaardheid, bijvoorbeeld) kan je de lezer helpen dit gegeven beter te begrijpen en vertellen wat daarbij komt kijken, of wat er kan gebeuren. Overdrijf dat niet, want dan kan je personage een moraalridder worden of saaie docent lijken.

Archetypen en heldenreis combineren

Als de omgeving van je personage problemen met hem heeft vanwege bepaalde verwachtingen, kijk dan eens goed naar de archetypen van Carl Jung. Deze verdeling van persoonlijkheidstypen is een goede basis om het doen en laten van je personage op te baseren. Als je personage tegen verwachtingen moet knokken, is het handig om hem het archetype held, ontdekker, schepper, magiër of rebel te geven als je wil dat dit conflict de aandacht krijgt. Deze archetypen hebben als uitgangspunt dat ze een uitdaging aangaan of ze een verandering in een systeem teweeg willen brengen. Dan sluiten persoonlijkheid en de heldenreis mooi op elkaar aan.  

Wat wil jij bereiken?

Hoewel dat niet per se hoeft, is de kans groot dat je dit personage hebt gekozen om iets onder de aandacht te brengen. Schrijven is een prachtig middel om op die manier een mening te verkondigen of een discussie op gang te brengen. Blijf ervoor waken dat je personage geen moraalridder wordt. Dat heeft namelijk twee grote nadelen: 
•    Tijdens het lezen wordt je lezer uit het verhaal gehaald omdat je mening er te dik bovenop ligt.
•    Als men over je boek gaat praten, vergroot dat de kans op een eindeloze discussie over je mening en niet over je boek zelf. 

Dat is jammer, want je hebt zo hard aan je bóek gewerkt… 

Dit artikel verscheen eerder op Schrijven Online

Voldoet je boek aan de verwachtingen die een lezer heeft? Ik kan het controleren: kijk in mijn webshop.