De meeste helden in een verhaal zijn heldhaftig en behulpzaam omdat ze dapper zijn en een goed hart hebben. Of het nu gaat om helpen met huiswerk of iemand uit een brandend gebouw redden, de held doet dat gewoon. Want het gaat nu eenmaal om diens kind, beste vriend, of het hoort bij het werk als brandweerkracht. Dat maakt het des te interessanter om eens te kijken naar wat een held doet als er niet direct eigenbelangen of geliefden bij betrokken zijn.
Wat zet aan tot een heldendaad?
In fictie is een heldendaad – hoe groot of klein ook- een vereiste voor een hoofdpersonage. Tegelijkertijd zal deze held daar enigszins aarzelend tegenover staan. Want iets heldhaftigs doen betekent ook de comfortzone verlaten. En hoe zelfverzekerd of sterk je ook bent, dat doe je liever niet dan wel. Dus dan is het fijn om te weten waar je het voor doet. Voor volk en vaderland, om een persoonlijk moraal hoog te houden, uit liefde voor een ander… Op die manier kan je stellen dat je held nooit volledig onzelfzuchtig is. Niet meteen super egoïstisch, maar om nou iets te doen zonder dat je er zelf op wat voor manier dan ook niets voor terugkrijgt, al is het maar een goed gevoel… Niemand is zo’n schijnheilige engel.
Het is ontzettend belangrijk om te weten waarom je held heldendaden verricht. Het laat de lezer duidelijk of tussen de regels door merken wat maakt wie de held is. Doet die zomaar wat, dan vliegt je plot alle kanten op, of krijgt je held de diepgang van een petrischaaltje; er is dan zo goed als geen personagebiografie.
‘Ik doe het voor iets of iemand’
Helden gaan vaak de uitdaging aan als iemand – of iets- bij wie of wat ze betrokken zijn er beter of slechter van kan worden. Romeo springt in de bres voor Julia en de gemene baas van een groot bedrijf blaft iedereen af zodat de jaarwinst maar omhoog kan gaan. Dat is niet traditioneel heldhalftig te noemen. Maar bleef Baas in zijn comfortzone en bij zijn bekende klant, dan had hij deze grote kans niet gekregen. In de narratieve zin is deze afblaffer dus wel een held. Geef ze een reden of een belofte waarbij ze denken dat zij er zelf beter van worden en helden zijn bereid om in actie te komen. Maar daarvoor moeten helden dus wel betrokken zijn. Je hebt een interessante held en ook een interessant subplot als je held slechts via via van de heldendaad of de situatie zal profiteren.
Casus: de fietshandelaar
Cas gaat voor het goede doel een fietstocht maken, omdat een familielid eerder aan kanker is gestorven. Vrienden en familie hebben al wat geld beloofd, maar nu gaat Cas ook het dorp in om nog meer sponsoren te werven. De plaatselijke fietshandelaar, Fred belooft een relatief aardig bedrag als Cas een shirtje wil aantrekken van de fietsenzaak tijdens de fietstocht. Hij heeft nooit een geliefde verloren aan kanker en kent Cas niet persoonlijk. Sterker nog: stiekem is dit een laatste poging van Fred om zijn zaak te redden. Verlies aan het eind van de maand is eerder regel dan uitzondering en Fred is ten einde raad. Misschien dat deze reclame hem nog kan redden.
Als je er dan voor kiest om de fietstocht van Cas het hoofdplot te maken, maar Fred meer dan een figurant te maken, dan heb je er een heel interessant subplot. Fred zal ervoor gaan werken om ervoor te zorgen dat Cas – of zijn shirtje- goed gezien wordt. Maar nu weet de lezer dat hij dat niet om de klassieke onzelfzuchtige reden doet die bij de typische held hoort. Dus als Fred dan in het verhaal duidelijk meer is dan alleen een ‘zelfzuchtige’ sponsor. Maar wat is hij dan wel, als hij een grotere rol heeft in het verhaal? Is er misschien nog een andere reden dan het voordehand liggende ‘ik wil mijn zaak niet kwijtraken’ dat Fred bang en wanhopig is? Is het verliezen van controle voor hem misschien wel enger dan het vooruitzicht zijn winkel op te moeten geven? En wat als Cas met datzelfde probleem heeft, maar dan in een andere vorm? Hij was altijd al het oogappeltje van de familie, en dus houdt hij zichzelf lief en hardwerkend voor, zodat hij die status en controle kan behouden.
Lekker duister. Zo extreem hoeft het niet te worden, maar zo heb je wel twee verhaallijnen waarbij je lezer iets uit te pluizen heeft. Bovendien hebt je ook een verhaalthema dat door verschillende verhaallijnen vormt krijgt, maar er niet zo dik bovenop ligt. Ook al houd je het onschuldig, je hebt sowieso meer om over te lezen: hier is Fred die iets op moet lossen of ergens mee worstelt. Dat zorgt sowieso voor meer invulling van het plot dan wanneer Cas een heftige fietstocht meemaakt, waar de focus alleen maar ligt op het halen van die bergtop. Als Fred de onverwachte gast is op een feestje, maar dat de toon van dat feestje wel bepaalt of meer de gasten op zijn minst geeft om over te praten, is dat feestje moeilijker te vergeten. Jouw verhaal kan dat feestje zijn met een held die ‘op het afstandje’ of zonder persoonlijk betrokken te zijn bij de held aan het verhaal meedoet.
Ook al zie je ‘een Fred’ niet zozeer een rol krijgen in je verhaal, dan kan het wel een goede oefening zijn om hem te laten solliciteren voor een (helden)rol in je verhaal. Waarom wil je zo graag aan dit verhaal meedoen als je er niet veel te zoeken hebt? Dat kan een fijne manier zijn om je verhaal verder te ontdekken. Wat wil je met dit verhaal eigenlijk zeggen? Wat is belangrijk(er): het moraal, de helden, de setting? Wat zijn misschien wat ongewone manieren om er een unieke kleur en toon aan te geven?
Kortom: zoek af en toe eens in een onverwachte hoek en je zal zien dat daar soms een schat aan bruikbaar materiaal te vinden is.
Heb je hulp nodig bij het schrijven van je verhaal? Kijk eens in mijn webshop voor de mogelijkheden van mijn schrijfcoaching.
Foto door Florian Kurrasch verkregen via Unsplash.
Verhaal en taal: tips voor creatief schrijven 