Als een scène op wat voor manier dan ook heel intens wordt, kan het verstandig zijn om je personage in te zetten om de lezer wat meer bij de hand te nemen en zo als emotionele gids te dienen. Bij emotioneel heftige scènes zit je lezer op het puntje van de stoel en wordt die helemaal in het verhaal gezogen. Die kunnen net zo intenstief overkomen als de meest knallende actiescènes. Als je lezer door de ogen van je personage naar het ontluikende verhaal kan kijken, wordt het eenvoudiger om de intensiteit van heftigere scènes te behappen.
Wat zijn heftige scènes in een verhaal?
Heftige scènes zijn in wezen delen van het verhaal waarin er van alles gebeurt. Dat kan betekenen dat er veel dingen in een keer samenkomen. Of dat wat er gebeurt emotioneel veel van de lezer of de personages vraagt. Het is belangrijk om dat niet te verwarren met spektakel. Laat me dat voor dit artikel definieren:
Een mate van drama of actie die op papier vrijwel automatisch empathie op hoort te roepen, maar dat niet per se doet
Denk aan dingen als:
- Iemand raakt zwaargewond als er auto’s op elkaar botsen
- Twee weken na de bruiloft krijgt de moeder van de bruidegom een terminale ziekte
- Een overstroming maakt tientallen mensen plotseling dakloos
Natuurlijk is dat vreselijk voor de betrokkenen, maar als je de personages niet genoeg kent of de ellende niet genoeg aandacht geeft in de uitwerking van je scènes, kan je als schrijver te hysterisch overkomen. Een soortgelijk effect zie je bij het cliché doodzieke kind.
Heftige scènes hebben genoeg aan het feit dat er iets aan de hand is dat het personage of het plot een flinke (emotionele) lading geeft. En dat kán een auto-ongeluk of een dodelijke diagnose betreffen. Maar een heftige scène wordt niet aangevuld met nog een andere heftige gebeurtenis omwille van de drama. Bovendien wordt er in de scène ook de nodige aandacht besteed aan hoe het personage met deze gebeurtenis omgaat, op een tempo dat de lezer bijhouden en ook daarmee met de personages mee kan voelen.
Hoewel deze vergelijking redelijk zwartwit is, kan je het verschil als volgt zien: in een spectaluaire scene lees je in 600 woorden over een auto-ongeluk, de verwonding en de bijbehorende diagonose die erop volgt dat het leven nooit meer hetzelfde wordt, terwijl de familie daarbij in fiks gehuil uitbarst.
Een heftige scène schrijft over datzelfde auto ongeluk, maar concentreert zich op de pijn en de verwarring die de gewonde voelt, en de enkele voorbijganger die de ambulance belt. De gewonde krijgt kriebels bij het zien van de schok op het gezicht van deze behulpzame voorbijganger, terwijl de pijn maar niet stopt.
Anders gezegd: de heftige scene neemt de tijd om empathie op te roepen, een spectaculaire scène rekent zich wat empathie betreft te vroeg rijk.
Emotionele last delen met het personage
Een scène in een verhaal wordt heftig wanner de emotionele beveling voor een personage en lezer intens is. Dat kan je bereiken met verschillende schrijftechnieken. Denk aan sfeeromschrijvers, of show don’t speak, maar ook aan goede dialogen, of goed gebruikte symboliek of thematiek. Wat je methode ook is, als je het goed doet, komt daar het moment dat je lezer de emoties echt gaat voelen. En dat kan beklemmend zijn. Zodanig zelfs, dat het overweldigend wordt. Dan is de lezer zó met het ‘Jeetje,-dit-voelt-heftig’- gevoel aan het stoeien, dat het handig kan zijn om je personage iets soortgelijks te laten voelen of observeren. Dan krijg je als het ware het effect van ‘gedeelde smart is halve smart’.
Stel dat je personage door een omgeving loopt waar het dood en verderf is. Nadat je die gruwelen dan (gedetaillerd) hebt beschreven, kan het personage bibberen, zweten, overgeven of huilen van angst.
Het effect van het personage als emotionele gids
Een personsage kan even bij een gevoel stilstaan, maar moet meestal wel verder met de heldenreis. Het plot moet dus verder. Met uitzondering van de crisis sta je idealiter dus niet altijd te lang stil bij de emoties die komen bovendrijven in een heftige scène. Dat kan je soms vrij letterlijk zien. Je kan het ook in je voordeel gebruiken. Omdat je personage niet uit diens papieren wereld kan ontsnappen, moet die daarin ook doorgaan.
Je personage is niet zomaar op de plaats van dood en verderf. Het zoekt naar een vriend, hopend dat die nog leeft. Of naar een handelaar op de zwarte markt die misschien nog eten op voorraad heeft. Als je je personage op die manier doende houdt, zorg je ervoor dat je lezer het grotere plaatje van de scène of zelfs het plot niet verliest.
Houd je je personage bezig, dan komt alles op een mooie manier samen. De omgeving, de emotie, het plot en de beleving daarvan. Sta je alleen stil bij wat er wordt gevoeld of opgemerkt, dan kan het voor de lezen aanvoelen alsof je de scène schrijft voor het choquerende effect. Daarbij loop je ook het risico dat het verhaal van de scène verloren gaat in de sfeer of het gevoel dat je op probeert te roepen.
Hoe schrijf je een personage als emotionele gids?
Het is niet al te moeilijk om een personage de emotionele gids te maken. Hoe spectualair het ook klinkt, zo moet je het niet schrijven. Het is eerder subtiel dan opvallend. Een personage als emotionele gids observeert, voelt, trekt zekere conclusies en gaat dan verder. Dat kan zoals in het eerste voorbeeld iets fyieks zijn, zoals doorlopen, verder gaan met zoeken of iemand opbellen. Of het denkt al vooruit wat het betekent om zich in deze situatie te bevinden en hoe vandaaruit verder te plannen of te handelen. Denk dan aan iets als: als ik in een steegje ben waar zakkenrollers kunnen zijn, dan moet ik zodra ik hier weg ben, een tas kopen waar mijn beurs veiliger in weg te stoppen is, want ik moet straks door dezelfde steeg weer terug.Maak het dus niet groter dan nodig is.
Heb je hulp nodig bij het schrijven van je boek? Kijk in mijn webshop voor mijn redactiediensten.
Foto door Daniil Silantev, verkregen via Unsplash.
Verhaal en taal: tips voor creatief schrijven 