Hoe geef je diepgang aan een simpel verhaal?

Er zijn verhalen die ervoor bedoeld zijn om juist niet te diepzinnig te zijn. Het moet gewoon lekker weglezen. Maar de bekende valkuil is dat het verhaal vervolgens wel héél erg makkelijk wordt: te oppervlakkig om nog interessant te zijn.
Deze week kijken we hoe je daar een balans in vindt.

De uitkomst staat al vast

Feelgood en romantische verhalen zijn genres die niet meer werken als ze plottwists krijgen of onvoorspelbaar zijn. Natuurlijk: als er iemand vreemd lijkt te gaan kan dat in plaats van de verwachte beste vriendin de buurvrouw zijn. Maar als het over complexiteit gaat, zijn zelfs de plottwists niet echt mysterieus.
En natuurlijk moet het verhaal goed eindigen. Kortom: eigenlijk is het verhaal vanaf bladzijde 1 al tot op zekere hoogte voorspelbaar, wil het het genre eer aan doen. De truc is om ervoor te zorgen wat er tussen bladzijde 1 en bladzijde Einde voorspelbaar, maar toch interessant te houden.

De dertien-in-een-dozijn-regel

‘Van die flutboekjes gaan er dertien in een dozijn.’ Je hoort het vaak over romance en feelgood. Tot op zekere hoogte is die aanname terecht: als je geen ruimte hebt of neemt om onder de oppervlakte te schrijven, is het nu eenmaal moeilijker om je van andere boeken te onderscheiden: onderscheid zit hem in de (meer diepzinnige) details. Maar als het genre van jou verwacht dat je enigszins ‘oppervlakkig’ blijft, heb je dan nog wel een keus?

Goed nieuws: hoewel ze die naam niet per se hebben, zijn ook thrillers schuldig aan een bepaalde oppervlakkigheid. Want ook daar worden toch altijd moorden en misdaden gepleegd en opgelost? En wat dacht je van fantasy? Hoe vaak gaat het daar wel niet over het goede dat het kwade overwint? Geen enkel genre is onschuldig als het gaat om een bepaalde voorspelbaarheid. Je zou dus kunnen stellen dat ieder boek er een van dertien in een dozijn is. Met uitzondering van bepaalde literaire werken, maar dan kom je in het gebied van iets niet kunnen vergelijken omdat het schrijfdoel mijlenver uit elkaar ligt. In feite is die aanname van een ‘flutboekje’ een misverstand over het verschil tussen een cliché en een trope.

Zo kan je aan een ´simpel´ verhaal beginnen met de insteek dat je geen handvol clichés schrijft, maar eerder met een handvol tropes. Ook al zijn die dan misschien van het (net iets te) voorspelbare soort.

Hoe werk je met voorspelbare tropes?

Het is belangrijk om te begrijpen dat het niet per se erg is om te weten hoe het verhaal afloopt. De vraag die een lezer zich stelt is eerder: hoe komt deze afloop tot stand? Dat Romeo en Julia samen eindigen snappen we. Maar is dat omdat Romeo angsten overwint, of Julia haar grenzen moet verleggen? Dát is wat het verhaal maakt: een conflict, een groeiproces, een verhaalstructuur met ups en downs.

Dat vormt je uitgangspunt voor verhaalelementen of tropes die van zichzelf niet te ingewikkeld of te diepgaand zijn: het verhaal erachter is wat deze tropes draagt, niet de uitkomst ervan. De volgende stap is ervoor zorgen dat dat verhaal erachter nog geloofwaardig of interessant is. En daarvoor is het belangriijk dat je weet hebt van de regel: drama is drammen.

Vuistregel bij simpele verhalen: drama is drammen

Ieder verhaal heeft een conflict nodig, maar dat betekent niet dat het dramatisch moet zijn. Oók niet bij boeken waarbij het verstand van de lezer op nul mag. Drama is drammen zodra je drama in je boek verwerkt omwille van het zogenaamde spektakel. Dan komt dat alleen maar vervelend en vermoeiend over.
Dit soort drama is samenvatten als het cliché misverstand. Dit is daar een goed voorbeeld van:
“Ik heb je een andere vrouw zien omhelzen, bedrieger! Ik maak het uit!”
“Lieverd, dat was de nieuwe buurvrouw die me vertelde dat haar moeder plotseling was overleden…”

In een drammerig drama komt dit weerwoord van echtgenoot pas na meedere bladzijdes of hoofdstukken aan bod. Of zelfs helemaal aan het einde, bij de wrap-up. (Ja, echt waar!)

Drammend drama: als je iets dramatisch in (tien)duizenden woorden schrijft, waarbij enkele zinnen of hoogstens een paar honderd woorden volstaan.

Wat is een passend drama in eenvoudige verhalen?

De problemen die voorkomen in eenvoudigere verhalen werken goed als je als lezer niet te veel hoeft na te denken waarom het ingewikkeld is: dat zou voor zich moeten spreken. Wat betreft emotionele beleving is er geen ‘andere kant van het verhaal’ en hoef je er ook niet allerlei ‘wat als-scenario’s’ of diepgaande filosofiën erbij te halen. Denk aan:
* Vreemdgaan: daarbij voel je je verraden
* Je kind wordt ernstig ziek: dat maakt je bang
* De vakantie is ploseling geanuleerd: dat is een fikse teleurstelling

Vervolgens kijk je naar hoe je deze situatie realistisch kan weergeven. Vergeet nog even dat het verhaal ‘leuk’ moet zijn, dat komt later. Als je een lange-afstandsrelatie hebt, zal de een naar de andere kant van de wereld moeten emigreren. Geen makkelijke keuze: dat vraagt om bepaalde opofferingen. Hoe praat het koppel daarover? Welke hindernissen en irritaties komen daarbij kijken? Maakt het bureaucratische gedoe ze knettergek of komen ze in dat proces kanten van elkaar tegen die toch wel meer botsen dan gedacht?

Dit soort zaken kunnen al genoeg zijn voor de basis van een centraal conflict. Daar is niets mis mee. Val niet voor het misverstand dat deze elementen een verhaal simpel en saai zouden maken. Integendeel: dit zijn de momenten waar je de diepte in kan gaan bij een anders zo ‘oppervlakkig’ verhaal. Hierin kun je met goede goede dialogen, unieke omstandigheden en een beetje originaliteit al heel ver komen. Als je hierin niet doorslaat in de mate van drama, ben je al een heel eind verder dan je denkt.

Dan is het tijd om het verhaal wat meer aan te kleden. zorg er nu voor dat je verhaal het typische romantische- of feelgoodsausje krijgt en zorg ervoor dat je plot de nodige structuur en obstakels heeft. Zo is je verhaal echt niet zo ‘simpel’ meer!

Foto door Dan Dumitriu verkregen via Unsplash.

Heb je hulp nodig bij het schrijven van je boek? Ik kan helpen: kijk eens in mijn webshop.