In een verhaal dat van A tot Z verloopt, is het vrij duidelijk hoe een held zicht ontwikkeld. Maar een verhaal waarin het een en het ander geheim moet blijven, is dat iets minder zichtbaar. Hoe zorg je er als schrijver voor dat je ontwikkeling van je held overzichtelijk blijft?
De basis van personage-ontwikkeling
Normaalgesproken gaat het begrip personage-ontwikkeling uit van het idee dat je personage groeit. Door de omstandigheden die in het verhaal gebeuren, meestal via een bepaalde structuur. Je kan daarbij denken aan de vraag: ‘wat is de moraal van dit verhaal?’ Een personage wordt minder hebberig, leert de controle meer los te laten, groeit in een heldenrol vanwege een groei in zelfvertrouwen, enzovoorts.
Bij mysterieuze verhalen gaat het niet altijd om groei in de traditionele zin. Als je te maken hebt met moordenaars, of personages die wraak willen, kun je daar niet van spreken. Dan wordt de hamvraag hoe een personage naar iets toe groeit. Of soms zelfs van iets af groeit.
Een verhaal op basis van angst en zwakten
Een personage beslist niet van het een op het andere moment om iets te doen dat gevaarlijk, immoreel of eng is. Daar moet al een bepaalde basis voor zijn. Soms zijn dat zwakten, zoals hebzucht of een te sterke bewijsdrang. Andere keren wordt een personage door angst gedreven. Zoals een moeder die in een poging om haar kind te beschermen doorslaat en anderen bedriegt of pijn doet. Alleen uit de vrees dat haar kind anders iets ernstigs overkomt.
Als je een verhaal hebt waarin je personage iets spannends of vervelends gaat doen, schrijf dan eerst eens op wat je personage drijft of gaat drijven om zoiets te doen. Dat kan je lezen in de personagebiografie. Je kan ook inspiratie halen uit je verhaalthema.
Kies de angst of karaktereigenschap die voor de spanning zorgt
De angst van je personage is een heel krachtig gereedschap, omdat het laat zien wat je personage drijft en kan blijven drijven. Bij een spannend of mystieus verhaal is het meestal je sterkste troef, omdat het ook laat zien hoe je personage verandert. Van iemand die geen zorg in de wereld heeft en een alledaags leven leidt tot iemand die in de gevangenis belandt na een reeks bedreigingen, angsten die bewaarheid worden en een doodenge onzekerheid die het uitsterste van de zelfbeheersing, het geduld, vertrouwen en de vindingrijkheid van je personage vragen. En wil je het verhaal spannend maken, dan moeten enkele van die nare zaken natuurlijk wel dreigen of uitkomen.
Begin de basis van je spannende of mysterieuze verhaal met de volgende vragen:
- Waar is mijn personage echt het allerbangst voor?
- Waar is mijn personage vatbaar voor? Chantage? Emotioneel instorten? Beloftes van macht en aanzien?
- Hoe kunnen deze zaken samengaan in een verhaallijn die een achteruitgang belooft?
Achteruitgang betekent hier: het drama en de spanning die een spannend boek eigen is. Dus hoe een normaal mens als spion gaat werken, een doodnormale huisvader in een moordcomplot terechtkomt, hoe een lieve vriendin wordt ontvoerd, een lieve tiener een huis in brand steekt…
De angst als verhaalstructuur
Schrijf alles op wat je al genoteerd hebt, en pak daar vervolgens een verhaalstructuur bij, zoals bijvoorbeeld de drie-aktenstructuur. Kijk nu hoe deze samenhang van angst, karaktereigenschappen een daadwerkelijk plot kunnen vormen.
Bijvoorbeeld: een rebels buitenbeentje is bang om verstikt te raken in een keurige wijk waar je wordt gedwongen in de pas te lopen. Die gaat dus tegen een systeem schoppen, en daarbij ook een zekere woede op de hals halen van anderen, met bepaalde gevolgen van dien. Het begint dus met en gevoel van verstikking, en mondt uit in een brandstichting.
Het begin van het verhaal is het ongemak. Het inciting incident is het moment waarop de held beslist niet meer stil te blijven zitten. Wat doet je held vervolgens om een eerste clue te veroorzaken, enzovoorts. Werk zo eerst je hele verhaallijn in grote lijnen uit.
Subplots en flashbacks
Als je deze structuur hebt uitgewerkt, komen er bijna altijd subplots en flashbacks tussendoor om de spanningsboog op peil te houden. Die hebben van zichzelf ook de ruimte nodig om te ademen en tot hun recht te komen. Daardoor loop je het risico dat je aan de eerder opgeschreven verhaalstructuur gaat rommelen. Maar deze structuur is de rode draad, dus knoei daar niet te veel mee. Als je informatie moet achterhouden omwille van de spanningsboog, of als andere personages door hun omstandigheden de rode draad van het verhaal even op pauze zetten. Schrijf dan op waar je in de verhaalstructuur bent gebleven kan je die na het einde van een scène altijd weer oppakken en weer verdergaan waar je bent gebleven.
Je kan de subplots en flashbacks ook naast de algemene verhalenstructuur leggen. Als er op een moment van een subplots iets thematisch naar boven komt drijven, kan je dat dan ook koppelen aan de rode draad?
Bijvoorbeeld: als de beste vriendin van je held in een subplot ineens een miskraam krijgt, kan dat een zetje zijn naar een volgend obstakel als je held als grootste angst heeft om ook op de een of andere manier iets of iemand te verliezen. Dan kan die des te meer besloten zijn om iemand die ruimte nodig heeft te overladen met verstikkende liefde? Dat is dan weer de volgende stap op weg naar een controledwang die de geliefde later de das om doet.
Bij spannende en mysterieuze verhalen is het de valkuil om te denken dat het plot hetgene is dat het verhaal spannend houdt. Natuurlijk zal je het moeilijker krijgen als je alledaagse conflicten als een kapotte grasmaaier als basis voor een uitgangspunt voor het verhaal kiest. Maar uiteindelijk gaat het erom hoe de personages het verhaal beleven. En het wordt spannend als je personage in angst en beven zit. En blijft. Als je angst als basis gebruikt voor de spanning van het verhaal en die opbouwt zoals je dat doet voor een normale personagegroei, dan kan je daar al gauw een heel verhaal mee vooruit.
Heb je hulp nodig bij het schrijven van je boek? Kijk dan eens in mijn webshop voor de mogelijkheden voor manuscriptredactie.
Foto door Lai Man Nung verkregen via Unsplash.
