Tag: verhaal en taal

Legendarische elementen in je verhaal: de praktijk

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

Vorige week schreef ik over de theorie van legendarische elementen in je verhaal.Ook kwam toen de ‘en toen’-theorie aan bod. Deze week gaan we kijken wat praktische punten zijn voor het schrijven van scènes die in de papieren wereld van je verhaal legendarisch kunnen worden.

De slagzin van de climax

De climax is dat ene punt waar het hele boek naar geleid heeft of lijkt te hebben. Er zijn meerdere momenten van actie in een verhaal, maar bij de climax is dat Actie met een hoofdletter A. Als je de lezer zou vragen: ‘Waar stond je nou echt versteld van?’ Dat antwoord, die ‘slagzin’, is meestal (van) de climax.
Een heel duidelijk voorbeeld is de climaxslagzin uit Harry Potter en de halfbloed prins: “Sneep heeft Perkamentus vermoord!”
Lezers van over de hele wereld raakten er niet over uitgepraat toen dat boek verscheen. Niemand had het over het mysterie van de gruzielementen en hoe interessant dat principe was uitgewerkt. Of hoe de ultieme slechterik Voldemort verder en verder aan de macht kwam. Nee. SNEEP HAD PERKAMENTUS VERMOORD!
Over het waarom en hoe-nu-verder- bleef maar gepraat worden tot het laatste deel van de boekenserie daar een antwoord op gaf. Deze moordscene was legendarisch, zowel letterlijk als zoals ik dat woord in deze blogposts gebruik.
Het heeft een reden dat het spectaculairste moment de climax is. Dat moment kan pas later in het verhaal voorkomen, omdat je lezer dan al geïnvesteerd is in de personages, de setting en het plot. Natuurlijk is een moord altijd erg, maar wie een detective begint te lezen, kijkt daar niet van op. Als iets ergs bijna een randvoorwaarde is van een verhaal, dan kan het gegeven vreselijk zijn, maar bij gebrek aan investering van de lezer komt iets alsnog weinig tot niet speciaal over. En als al niet speciaal maakt, vergeet legendarisch dan maar.
Kijk of je met de ‘en toen en toen’-test een slagzin voor je climax kan bewerkstelligen.

Wat maakt de legende?

Legendarisch is iets wat méér is dan alleen heel erg spannend. Het kernwoord is: onderscheid. Wat maakt dat deze moord/ affaire/ briljante leerling opvalt ten opzichte van al die andere, zowel in de papieren wereld van je boek zelf als narratief gezien. Daar zijn verschillende mogelijke redenen voor. Een aantal voorbeelden:
* Een voorwerp heeft zowat een eigen personagebiografie. Dus het is niet een dertien in een dozijn, maar heeft unieke kermerken, zoals een speciale naam of geschiedenis. -Het is niet zomaar een zwaard dat Arthur uit de steen trekt, nee, het betreft Excalibur-. Of je weet wie de maker is, het voorwerp heeft een hoge emotionele waarde… Het is dus meer dan zomaar een zwaard, het is bijna een eigen wezen.

* De legende is mysterieus of lastig te begrijpen en staat voor veel meer symbool dan alleen [vul in].

Stel dat Mientje uit de middeleeuwen een oogje heeft op Jan, de zoon van de hoefsmit, maar haar familie en de rest van het dorp willen dat ze met de zoon van de bakker, Sjaak trouwt. Jan is, hoewel een door en door goede jongen, niet moeders mooiste. Sjaak wel.
Uiteindelijk zijn Mientje en Jan uit het dorp vertrokken en dagenlang nergens meer te bekennen. Kom maar op met die tien jaar lang durende dorpsroddel 😉
* “Wat ziet die meid überhaupt in Jan? Ze zou Sjaak kunnen krijgen, die tien keer knapper is.” (lastig te begrijpen)
* “Wat hebben die twee bekokstoofd toen ze weg waren?” (mysterie; je weet het niet)
* “Stel dat ze onkuis zijn geweest… Lieve Heer, sta ons bij!” (angst voor emancipatie, het is niet (alleen) het probleem dat Mientje onvindbaar is, maar ook dat ze iets gedaan zou (kunnen) hebben wat tegen het moreel indruist –> meer dan alleen…)
* “Waar haalt Mientje het idee überhaupt vandaan om haar vader niet te gehoorzamen door met Sjaak te trouwen? De hel wacht op haar!” (de lezer of je personages vullen in wat nu gaat gebeuren, zodat het verhaal kan ‘groeien’, ongeacht of het waar is of niet wat er wordt gedacht of gezegd –> meer dan alleen…)

Vooral het idee van ‘meer dan alleen’ is belangrijk voor een legendarische scène of verhaal. Geef genoeg gaten voor de verbeelding om zijn werk te doen en dingen in te vullen. In eerste instantie maakt het niet uit of de lezer of de andere personages denken dat Mientje en Jan de bosjes ingedoken zijn, een dorp verderop hebben geholpen zieken te genezen waar Sjaak te druk was met in de spiegel te kijken, of eropuit zijn getrokken om een draak te verslaan. Daar komt iedereen – lezer en personages- uiteindelijk wel achter. Steeds geleidelijker, tot aan de slagzin van de climax. Natuurlijk moet je wel een logisch geheel houden, maar het eerste doel is niet per se dat iedereen de uitkomst kan raden. Wel dat er uiteindelijk een logische slagzin van de climax komt: Mientje en Jan hebben de vijandelijke koning vermoord en zo een oorlog voorkomen!

Meer dan alleen…

Voor het principe van ‘meer dan alleen’ is het essentieel dat je weet wat de fundering van je verhaal vormt. Hoofdthema’s, het genre, het plot… Wat is er zo bijzonder aan (lees: hoe onderscheidt het zich van andere verhalen) en waar draait het nou echt om?
Bij een thriller draait het altijd om iets spannends, illegaals of gemeens. Maar dan draait het dus niet alleen om het gegeven dat verraad iets verwerpelijks is, maar ook wat dat met zich meebrengt zoals verlies van vertrouwen of een start van een aaneenschakeling van problemen. Verraad gebeurt ook in romantische verhalen, zeker als er een liefdesdriehoek in het spel is. Maar daar gaat het meer om het liefde, of het verlies daarvan, dan dat het gaat over een verliest van vertrouwen als je beste maat je verraadt.

Kijk hoe je een naar een slagzin van een climax kan werken, kijk goed wat er méér meespeelt in je verhaal dan alleen het oppervlakkige, geef ruimte voor verbeelding en/of roddel- of complottheorieën en je verhaal is een legendarisch element rijker!

Heb je hulp nodig bij het schrijven van je verhaal? Kijk eens in mijn webshop voor de mogelijkheden van mijn schrijfcoaching.

Foto door Carsten Carlsson via Unsplash.

De observerende schrijver: ik zie… geduld

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

Observeren is een belangrijke vaardigheid van schrijvers. Maar met alleen iets opmerken ben je er nog niet. Je moet ook weet hebben van associaties die bij je waarnemingen opkomen en hoe je daar een mooie verhaalopzet mee kan maken of clichés kan voorkomen. Deze week in de serie: ‘De observerende schrijver’: geduld.

Situatie of persoon?

Als je geduld wil observeren, moet je eerst afbakenen welk soort geduld je probeert op te merken. Het geduld voor een situatie of het geduld voor een bepaald persoon.
Denk bij geduld voor een situatie aan dingen als: geduld bewaren bij de eindeloze rij in de achtbaan, wachten tot je de cijfers terugkrijgt bij een belangrijk examen. Geduld bij personen is bijvoorbeeld de leraar die voor de zoveelste keer iets moet uitleggen aan een leerling die iets niet snapt, of de vriend die zijn kameraard voor de zesde keer moet helpen en waarbij het de vraag is of en wanneer de spreekwoordelijke zevende sloot op zich laat wachten.

Bij geduld voor een situatie is het meestal zo dat je het wachten gewoon zal moeten uitzitten. Je kan persoonlijk niets doen om iets sneller of anders te laten gaan. Als er een mens bij betrokken is, kan je er soms nog iets aan veranderen. Je kan de ander aansporen tot verandering, zodat die zevende sloot uitblijft, proberen te schreeuwen, zodat de ander van schrik en angst je gaat helpen, een luisterend oor bieden om de ander te kalmeren waardoor de gespannen situatie weer wat behaaglijker wordt…

Mensen die je geduldig zou noemen, tonen vooral geduld, begrip en warmte als het geduld andere mensen betreft. Blijven ze rustig als een situatie tegenzit, dan zijn ze eerder ‘rustig’ of ‘geen stresskip’, maar dan komt het woord geduld meestal niet ter sprake. Let daar maar eens op. Ongeduldige mensen tonen daarentegen vaak weinig tot geen geduld bij mensen en zijn ‘overspannen’ of ‘hebben een kort lontje’ als het wachten geblazen is vanwege een situatie.

Maar om mensen zomaar als geduldig of ongeduldig te bestempelen is niet helemaal eerlijk als je geen weet hebt van het meespelende belang.

Het meespelende belang

Een vertraagde trein op een doodgewone werkdag of een treinvertraging wanneer je een intercontinentale vlucht naar de bruiloft van je beste vriend dreigt te missen? Het waarom van het behoud of verlies van geduld is misschien niet direct te observeren, maar wel belangrijk om mee te nemen voor een goede omschrijving ervan.
Wat je wel kan observeren is wat mensen doen om hun geduld te bewaren als ze dat dreigen te verliezen. Diep ademhalen? Boos kijken en afleiding zoeken? En wat doen ze als dat niet lukt? Schreeuwen tegen anderen? Grommen? Zich terugtrekken? Waar lijkt de scheidingslijn te liggen tussen bijvoorbeeld brommen en schreeuwen?

Geduld op lange termijn

Geduld kan je observeren op een enkel moment, maar ook op de ‘lange termijn.’ Daarbij kijk je niet zozeer naar direct gedrag om geduld te tonen of te bewaren, zoals hierboven beschreven, maar waar de grens van geduld ligt als steeds hetzelfde zich blijft voordoen of als er geen schot in de zaak zit. Dus ben je niet geïrriteerd omdat je werknemer een keer te laat is gekomen, maar omdat dat steeds weer gebeurt. Dan is die irritatie er nog steeds, maar zal je naar een oplossing gaan zoeken. Zelfs als de situatie niet te sturen is. Kijk eens wat mensen dan doen. Willen ze alles alleen oplossen, of zoeken ze hulp? Maken ze eerst een plan, of zijn ze van het aanpakken? Als er op de lange termijn een beroep wordt gedaan op geduld, geeft dat een mooi kijkje in de middelen die een persoon (of personage) heeft of durft aan te spreken om uit een benarde situatie te komen.

Dit artikel verscheen eerder op Schrijven Online.

Heb je hulp nodig bij het schrijven van je verhaal? Kijk eens in mijn webshop voor de mogelijkheden van mijn schrijfcoaching.

Foto door Aaron Burden verkregen via Unsplash

De legendarische gebeurtenissen in je verhaal: inleiding

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

Ieder verhaal heeft legendarische gebeurtenissen nodig. Iets waar iedereen in de papieren wereld van je boek het steeds over heeft, of wat iedereen heeft gehoord en fascinerend vindt. Soms is dat daadwerkelijk iets legendarisch, zoals een draak, soms is het zo simpel als de dorpsroddel die zo uit zijn voegen is gegroeid dat er in het gehucht tien jaar later nog over gesproken wordt, ongeacht of de roddel nu op waarheid of alleen op kletspraat is gebaseerd. Waarom is dit zo belangrijk?

Wat is legendarisch?

Van Dale definieert legendarisch op twee manieren:
1 volgens een legende
2 over wie iedereen nog steeds bijzondere verhalen vertelt

Definitie 1 wijst erop dat een verhaal al generaties lang wordt doorverteld, definitie 2 neigt meer naar die van de hardnekkige dorpsroddel.
Van een legendarisch verhaal kan je zeggen dat men staat te popelen om te horen hoe het verloopt of afloopt. Neem het verhaal over de ridder die de prinses van de draak moet redden. Hoe hij door de weide trekt met zijn trouwe rijdier ben je snel vergeten, of interesseert je niet zoveel. Maar als hij met de drààk gaat vechten? Dan pak jij je warme dekentje, een lekker koekje en warme chocolademelk en ben je er helemaal klaar voor. Kom maar op met die legendarische scène!

‘Legendarisch’ schreeuwt: “Vertel, Vertel!”

Wat is het vertellen waard?

In zekere zin zijn legendes een belediging voor ‘gewone’ verhalen en scènes. Hoezo is het niet interessant om het hoofdstuk over de trektocht van de ridder en zijn paard te lezen? Je hebt hier de prachtigste sfeeromschrijvingen neergepend! Daar zit iets in, maar mooie, interessante of spannende verhalen zijn zo fantastisch omdat ze dynamisch zijn en er continu iets gebeurt. Het is de gouden wet van actie-reactie, maar dan nog een tandje hoger: wat in een legende wordt verteld, is altijd spectaculair: nergens is er een saai moment te bekennen.
Maar daar zit ook de crux: de boog kan niet altijd gespannen zijn, dus als je iets wil vertellen dat een legendarische schijn aan je verhaal moet geven, worden die ‘saaie’ elementen gewoon weggelaten. En dan is alles het vertellen waard en super interessant. Als je weet waarover je dan voornamelijk zo aangrijpend kan schrijven, is de ´en toen en toen´-test een goed hulpmiddel.

De ‘en toen en toen’- test

Bij de ‘en toen en toen’-test moet je een verhaal samenvatten. Je mag alleen maar ‘en toen’ gebruiken. Dus geen voegwoorden, die verbanden aanduiden en zo diepgang geven. Alleen de pure, droge feiten. Bovendien mag je ‘en toen’ ook maximaal vier keer gebruiken. Een drogere tekst is er waarschijnlijk niet. Je schrijft liever iets als:

Harry Potter is een jongen die in de bezemkast onder de trap slaapt bij zijn kwaadaardige oom en tante, want zijn ouders zijn dood. Tot zijn elfde verjaardag is Harry’s leven een hoop ellende, maar dan hoort hij een tovenaar is en naar de toverschool Zweinstein mag. Bovendien komt hij erachter dat zijn ouders niet zomaar zijn overleden. Ze zijn vermoord door de kwaadaardige Heer Voldemort, die op sterven na dood is. Voldemort probeerde Harry ook te vermoorden, maar dat lukte hem niet. Die poging mislukte, de vloek kaatste terug en nu is Voldemort op sterven na dood. Daarom probeert hij de Steen der wijzen te stelen om zo het levenselixer te kunnen drinken en onsterfelijk te worden. Maar Harry en zijn vrienden weten dat te voorkomen en ze verslaan Harry’s aardsvijand.

Dit verhaal klinkt niet legendarisch. Zo het nu samengevat is, klinkt het als het zoveelste fantasyverhaal. Dat komt omdat de tekst te veel woorden in beslag neemt, te lang ‘voortkabbelt’ om de legendarische elementen van het verhaal direct aan elkaar te koppelen. Het gewicht is weg, zo je wil.
Vergelijk dat eens met:

Harry woonde jarenlang bij zijn kwaadaardige oom en tante en sliep in de bezemkast onder de trap.
En toen hoorde hij dat hij een tovenaar was en naar Zweinstein mocht gaan.
(Echt?! Wauw, stel je voor dat je te horen krijgt dat je een tovenaar bent en naar een toverschool mag! Wat zou je daar allemaal leren? Maar wacht eens… Als Harry een tovenaar is, waarom heeft hij dan al die tijd de mishandeling van zijn oom en tante hebben kunnen ondergaan? Hebben ze dat misschien gedaan omdat hij een tovenaar is?)
En toen bleek op Zweinstein dat hij wereldberoemd was omdat zijn ouders waren vermoord en Harry zelf een dodelijke vloek heeft overleefd. (Waarom zijn zijn ouders vermoord? Hoe heeft Harry die vloek overleefd?)
En toen bleek Voldemort nog te leven, degene die Harry wilde vermoorden toen hij nog een baby was. (Wil Voldemort dat nog steeds? Waarom? Waar heeft hij al die tijd uitgehangen?)
En toen versloeg Harry Voldemort, voordat Voldemort de Steen der Wijzen kon stelen voor die hem onsterfelijk zou maken. (Wauw, wat een einde na al deze spanning!)

Met andere woorden: gebruik de ‘en toen en toen’ test om:
– De rode draad uit een groter verhaal te filteren. (In deze samenvattingen klinkt het bijna alsof er alleen maar een hoofdplot is, in het eerste deel van de Harry Potterreeks, maar het tegendeel is waar.)
– Erachter te komen wat voor een lezer spannend kan zijn. Dat zijn de punten waar de lezer zijn verbeelding kan gebruiken om de ‘gaten’ in het plot in te vullen met theorieën, maar aan jou als schrijver ook toeroept: “Vertel, vertel!” Of het nu gaat om het hoe, of waarom, of het wat: de lezer vraagt om invulling van de 5W1H en heeft jouw hulp daarbij nodig. De gaten die er vallen, zijn voer voor een pageturner en de verdere invulling van de legende.
– De gaten die vallen in de fantasie van de lezer te vinden, zodat je kan afwegen wat open moet laten om ruimte te geven aan de roddel en achterklap die het sterke verhaal het gehucht nog tien jaar later in zijn greep houdt, of de doorgeslagen power fantasy die van de held niet zomaar een krijger, maar een legende maakt.

Volgende week gaan we aan de slag met de praktijk achter deze theorie.

Heb je hulp nodig bij het schrijven van je verhaal? Kijk eens in mijn webshop voor de mogelijkheden van mijn schrijfcoaching.

Foto door Catherine Kay Greenup verkregen via Unsplash.


De observerende schrijver: Ik zie…dankbaarheid

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

Observeren is een belangrijke vaardigheid van schrijvers. Maar met alleen iets opmerken ben je er nog niet. Je moet ook weet hebben van associaties die bij je waarnemingen opkomen en hoe je daar een mooie verhaalopzet mee kan maken of clichés kan voorkomen. Deze week in de serie: ‘De observerende schrijver’: dankbaarheid.

Dankbaarheid is een mooi gevoel. Om te hebben, maar ook om de ontvanger van te zijn. Misschien denk je bij dankbaarheid tonen aan het geven van een cadeautje, kaartje of andere kleine attentie, maar dankbaarheid kan veel verder gaan en veel andere vormen aannemen. Houd je ogen dus goed open.

Waarvoor ben je dankbaar?

Dankbaarheid uit zich op verschillende manieren, maar begint bij het besef dat datgene wat je hebt, iets is wat niet vanzelfsprekend is. Vaak merk je gebrek aan vanzelfsprekendheid (pas) op als je iets bijna verloren hebt, of niet gehad hebt, maar nu (weer teruggekregen) hebt.
Denk aan dankbaarheid voor eten op tafel als je op vakantie hongerige bedelaars hebt gezien. Of je energie is weer op peil na een week van koorts, vermoeidheid en snotteren.

Hoe meer je iets gemist hebt, of hoe heftiger je ‘dat was op het randje’-moment was, hoe langer die dankbaarheid doorgaans aanwezig blijft. Plaats die dankbaarheid eens op een schaal van een tot tien en kijk hoe mensen daar een draai aan geven. Heb je honger geleden? Bid je dan voortaan voor het eten? Ga je vrijwilligerswerk doen voor de voedselbank? Deel je met iedereen die je kent die anti-voedselverspillingsapp? Zo kan dankbaarheid op een grotere schaal je leven invulling geven. Kijk eens of en hoe je dat terugziet bij mensen die je kent.

Dankbaarheidsspier

Dankbaarheid is te trainen, bijvoorbeeld door een dankbaarheidsdagboek bij te houden. Mensen die zulke dingen doen zijn vaker dankbaar: het is een vicieuze cirkel. Als je dingen opmerkt om dankbaar voor te zijn, merk je er steeds meer op en sta je dankbaarder in het leven. Dat doet je algemene gemoedtoestand ook weer goed. Mensen die daarentegen nooit ergens dankbaar voor zijn, zijn doorgaans vervelender dan degenen die een wasbordje aan afgetrainde dankbaarheidsspieren hebben. Observeer eens in hoeverre je deze stelling ook terug ziet komen in het echte leven en kijk wat voor conclusies je daaraan kan verbinden. Welk verhaal zit erachter dat deze persoon altijd dankbaar lijkt of het juist nooit lijkt te kunnen zijn?

Uitwisseling van dankbaarheid

Bij een uiting van dankbaarheid komt er vaak een gever en ontvanger bij kijken. Iemand geeft een cadeautje, de ander neemt het aan (of niet!). Interessant om bij de ontvanger te bedenken: waarom kan die een mooi gebaar al dan niet accepteren? Zijn het de omstandigheden, of zit het in het karakter? En bij de gever: hoe uit die diens dankbaarheid? Met cadeautjes, complimenten, voor de ander in de bres springen, goede energie sturen? Wat degene ook doet om iets liefs – of dankbaars, in dit geval – te doen of te weerspiegelen, je kan het scharen onder een van de liefdestalen. Daar kan je meer over lezen, maar je kan ook leren door te kijken. Wat zie jij mensen (al dan niet in een bepaalde categorie van liefdestaal) doen dat van dankbaarheid en liefde – want daar is vaak een overlap aanwezig, let daar maar eens op – getuigt?  

Dit artikel verscheen eerder op Schrijven Online.

Heb je hulp nodig bij het schrijven van je verhaal? Kijk eens in mijn webshop voor de mogelijkheden van mijn schrijfcoaching.

Foto van Donald Giannatti verkregen via Unsplash.

Je eigen verhaal teruglezen: dit heb je er (niet) aan

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

Als je oefent met schrijven en dat veel doet, wordt de kwaliteit van je tekst vaak beter. Op een bepaald moment lees je dan wat van je oude teksten terug en merk je dat je als schrijver veel gegroeid bent. Deze blogpost gaat in op wat je aan dat vergelijken hebt en wanneer het je in de weg kan zitten. Met dank aan Vera Oor voor de suggestie voor dit onderwerp!

Wat zie je in je oude tekst?

Of het nu een schrijftechniek is die je beter toepast, of dat je ziet dat je personages veel levendiger zijn geworden, bij het teruglezen van een oude tekst valt je met de kennis van nu vast veel op. Vaak is dat ongemakkelijk.
“O help, wat is dit een lawine aan infodumps. Hoe zag ik dat over het hoofd?”
“Ik had het verhaal moeten hernoemen van Beatrijs en haar baronessenleven naar Beatrijs en haar baronessenleven van clichés...”
enzovoorts.

Begin met opschrijven van de dingen waarvan je weet dat je het nog niet wist ten tijde van het schrijven van de oude tekst. Bijvoorbeeld dat show don’t tell een techniek is. Of dat een held een comfortzone moet verlaten. Of dat je dat wel wist, maar nog niet wist hoe je dat moest doen, maar nu wel.
Kijk dan wat er al goedging zonder dat je erop lette. Op welk gebied komt het als vanzelf? Wist je intuïtief al een goede cliffhanger te schrijven, zonder te weten hoe je daar de S.O.A.P regel op toe kan passen zodat hij niet te overdreven wordt? Schrijf dat op. Soms hebben bepaalde technieken een bepaalde overlap. Als dat kwartje mocht vallen op een manier die je verder helpt, kan je zwaktes soms verbeteren door te leren van je sterke punten.

Daarna schrijf je op wat je fout ziet gaan in je oude tekst. Dan is het tijd om je meest recente schrijfsels erbij te pakken.

Kijken naar je recente tekst

Als je ziet wat er misging in je oude tekst, kijk je of en in hoeverre dat in je huidige teksten nog steeds het geval is. Dit werkt het beste door teksten met elkaar te vergelijken die grofweg hetzelfde woordenaantal hebben. Zo zie je bijvoorbeeld of je in de ene tekst 300 woorden gebruikt om een ruzie te beschrijven, waar dat in de andere tekst 750 woorden duurt. Als je in woordenaantal iets kan vergelijken, dan zie je hoe compact je een scène kan omschrijven, een personage-introductie de tijd geeft of er juist doorheen racet… Meer of minder woorden is niet per definitie beter of slechter; context maakt heel veel uit. Maar je leert wel kritisch kijken naar hoe je schrijf en waar je misschien meer of minder woorden aan kan of moet besteden. Of wanneer iets juist uitgesproken goed werkt.

Waarschijnlijk zie je een van deze twee dingen gebeuren:

  • Je maakt dezelfde fouten niet meer/ hebt jezelf verbeterd en dus is dat onzichtbaar in je recente tekst
  • Je probeert een fout die je hebt opgemerkt in je oude tekst weg te poesten en gaat overcompenseren.

Bij verbetering

Het vervelende van verbetering in je schrijfstijl is dat je vaak alleen ziet wat je niet meer doet -al die infodump is weg-, maar niet wat je dan wel doet wat je tekst beter maakt. Ja, minder infodump maakt een tekst beter, maar is dat alles wat de tekst nu zoveel fijner leesbaar maakt? Dat weet je niet (altijd) en er is geen waterdichte manier om dat na te gaan.
Daar zit een grote paradox van een creatieve tekst. Als je als lezer – of dat nu een ‘echte lezer’ is of iemand die naar te tekst kijkt om te verbeteren- een verhaal leest, moet je het verhaal ingezogen worden. Negen van de tien keer betekent dat paradoxaal genoeg dat je dan niet meer ziet : “O, wat slim, deze show don’t tell!” maar gewoon van het verhaal geniet. Je analytische blik gaat (vrijwel) volledig weg als je in het verhaal meegenomen wordt.
Als dat het geval is, geniet dan van de prestatie. Lees je tekst (veel) later nog eens terug, als dit je ‘oude tekst’ is, die je kan vergelijken. Voor nu ben je op de goede weg, ga op deze manier verder en je schrijft waarschijnlijk iets moois!

Bij overcompensatie

Als je als feedback hebt gekregen: “Ik zie geen show, alleen maar tell.” kan het zomaar zijn dat je nu alleen maar in show schrijft. Overdaad schaadt, ook bij technieken die je hoort te gebruiken. Als je bent vergeten dat tell soms wel moet, schrijf dan wederom op dat dat je valkuil is. Probeer dan als je verder schrijft, juist geen aandacht te besteden aan show. Ook niet aan tell. Geen van beide. Kijk eens hoe het gaat als je gewoon gaat schrijven en op je schrijfkwaliteit en intuïtie vertrouwt.

Dat is makkelijker gezegd dan gedaan en het volgende al helemaal: ga je oude teksten niet herschrijven, niet verbeteren met de kennis die je nu hebt. Schrijf op in de kantlijn met wat je mis ziet gaan, maar ga de tekst niet opnieuw schrijven. Als je teveel bezig bent met het verbeteren van fouten, letten op de technieken en wat er fout gaat, blokkeer je het schrijfproces. Weet wanneer je de theorie moet negeren.

Maar stel dat je moeite had met het inperken van infodumps en dat nog steeds hebt. In je oude verhaal gaf je jezelf daar het rapportcijfer 3 voor en nu een 5. Dan mag je de oude tekst erbij pakken. Met dat oude verhaal doe je waarschijnlijk toch niets meer: over het algeheel genomen zijn je nieuwe teksten toch veel beter geworden. Maar herschrijf dan ook alleen de gedeelten met het overschot aan infodumps. Leer van je fouten, maar blijf er niet in hangen. Met wat je kan en hebt geleerd, schrijf je veel mooiere verhalen (of hoofdstukken scènes, dialogen…, als het gaat om dat verhaal dat al tien jaar op de plank ligt en je nu eindelijk wil afmaken) die weer fris en fruitig beginnen dan wanneer je ze eindeloos blijft afstoffen.

Als je ook een idee hebt voor een blogpost, laat het me dan weten in de reacties!

Heb je hulp nodig bij het schrijven van je verhaal? Kijk eens in mijn webshop voor de mogelijkheden van mijn schrijfcoaching.

Foto door Clay Banks verkregen via Unsplash.
“

De observerende schrijver: Ik zie…ongemak

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

Observeren is een belangrijke vaardigheid van schrijvers. Maar met alleen iets opmerken ben je er nog niet. Je moet ook weet hebben van associaties die bij je waarnemingen opkomen en hoe je daar een mooie verhaalopzet mee kan maken of clichés kan voorkomen. Deze week in de serie: ‘De observerende schrijver’: ongemak.

Verschillende soorten ongemak

Ongemak komt op verschillende momenten en op verschillen manieren voor. Soms is het ongemakkelijke moment vrij gênant, maar verder relatief onschuldig: een wind laten nét op het moment in de vergadering dat iedereen stilvalt. Andere keren is het ongemak veel erger en heeft het niet zozeer met gêne, maar eerder met diepe schaamte te maken. Probeer als je ongemak observeert te bepalen in hoeverre het ongemak serieus is of juist niet zo erg als het misschien lijkt.

De gemene deler bij ongemak

Wat het ongemakkelijke moment ook is, vaak laat de reactie of lichaamstaal van mensen iets zien dat lijkt te zeggen: ‘Ik doe net alsof dat niet gebeurd is, of dat ik dat niet hoorde.’ Je lacht iets weg, om toch vooral maar niet te  hoeven zeggen of erkennen dat iets pijnlijk of vervelend is. Of je praat plotseling ergens anders over, alsof je daarmee kan doen alsof het eerdere onderwerp wat zo naar is, nooit ter sprake is geweest. Nog een populaire optie: afleiding zoeken. Zegt je oudtante wederom iets racistisch en durft niemand haar de mond te snoeren? Dan ga je nú kijken of je geen gemiste WhatsAppberichten op je telefoon hebt.
Wat ook veel voorkomt is het oogcontact verbreken. Ogen zijn de spiegel van de ziel, toch? Als ik jou op dit nare moment niet aankijk, kan jij ook niet zien hoeveel dit ongemak me raakt…

Kijk eens in hoeverre je de soorten lichaamstaal kan koppelen aan bepaalde situaties, of de ernst van het ongemak.

Karakteristieken van personen bij ongemak

Iemand die verlegen is, zal misschien het oogcontact verbreken bij een ongemakkelijk moment. Een extravert persoon of iemand die altijd haantjesgedrag vertoont, zal misschien proberen iets te overschreeuwen. Zo kun je karakter en omstandigheden aan elkaar koppelen. Maar wees er ook alert op dat bij sommige personen bij het verbergen van ongemak geen sprake hoeft te zijn van nuance of verschil in omstandigheden. Iemand met serieuze woedebeheersingsproblemen zal iemand die iets ongemakkelijks of ongewenst zegt misschien wel altijd afblaffen, ook al gaat het om iets relatief kleins. Net zoals de superverlegen persoon die iets ongemakkelijks meemaakt, altijd alleen maar het oogcontact zal verbreken.

Ongemak is ongemakkelijk en dus per definitie iets wat niet fijn is om mee om te gaan. Meestal heeft iedereen daar wel zo zijn ‘ingebouwde vluchtroutes’ of maniertjes voor. Probeer daar eens op te letten, of je die bij mensen die dichtbij je staan kan herkennen. Vind je dat dat hun karakter ook weerspiegelt? Waarom wel of niet?

Bij vreemden werkt dit trucje andersom. Merk de signalen van ongemak op en kijk eens of je je verbaast over deze signalen die de persoon uitzendt. Vind je dat bij de persoon passen, voor zover je een beeld bij hen hebt aan de hand van hun lichaamstaal, kleding, uiterlijk of andere zaken die de ‘eerste indruk’ geven?

Schrijf alles op wat je opvalt, want dat kan goed van pas komen; ongemak is heel makkelijk te observeren, maar bijzonder moeilijk om te schrijven om uit de losse pols te schrijven, zonder in clichés te verzanden.

Heb je hulp nodig bij het schrijven van je verhaal? Kijk eens in mijn webshop voor de mogelijkheden van mijn schrijfcoaching.

Dit artikel verscheen eerder op Schrijven Online.

Foto door Ethan Sykes via Unsplash.

De observerende schrijver: Ik zie…lekker eten

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

Observeren is een belangrijke vaardigheid van schrijvers. Maar met alleen iets opmerken ben je er nog niet. Je moet ook weet hebben van associaties die bij je waarnemingen opkomen en hoe je daar een mooie verhaalopzet mee kan maken of clichés kan voorkomen. Deze week in de serie: ‘De observerende schrijver’: lekker eten.

De smaak van lekker eten

Lekker eten is een van de weinige dingen waarbij je minstens twee, zo niet drie zintuigen moet omschrijven voordat het ook als iets heel smakelijks wordt gezien, in plaats van alleen iets dat je in je mond stopt. Ga maar eens na: een croissantje dat er perfect gebakken uitziet, nodigt meer uit dan eentje die voor je ogen lijkt te verschrompelen. Net zoals je waarschijnlijk meer honger krijgt van de geur van versgebakken appeltaart dan wanneer de gekookte aardappels die niet zoveel geur hebben.
De smaak spreekt voor zich, dat maakt de beleving af.

Maar ook andere dingen kunnen je laten watertanden. Het geluid van krakende chips bijvoorbeeld. Als je je zintuigen goed gebruikt zijn er eindeloos veel observaties die een verborgen show, don’t tell vormen en die je kan gebruiken om je tekst naar meer te laten smaken. Let de komende tijd eens op je eten en schrijf meer op dan alleen wat je proeft.

De sfeer van lekker eten

Is het je al eens opgevallen dat exact hetzelfde voedsel veel lekkerder smaakt als je het in een fijn gezelschap kan nuttigen, of als de algehele sfeer goed of speciaal is? Gebruik dat in je voordeel bij het observeren en ga op zoek naar de figuurlijke smaakmakers. De kaarsen op tafel, een lang verloren gewaande geliefde als tafelgenoot, de hamburger bij de anders zo standaard en saaie fastfoodketen vlak voor de allereerste stapavond van een stel tieners.
Andersom kan natuurlijk ook: had je een overheerlijke beenham een heel uur in de oven gezet en dan zit iedereen met het bord op schoot voor een blèrende televisie, zonder te merken wat ze eten…

Met andere woorden: ga eens na wat ieder gerecht, wat het dan ook mag zijn, in een klap tot een feestmaal of een flop kan maken.

De omgang met eten observeren

Natuurlijk kan je schrijven hoe iemand van het eten geniet door het tempo van het kauwen, kreuntjes van genot of het sluiten van de ogen. Beschrijf daarbij de smaak en het kan niet meer mis. Vergeet dat zeker niet, voor wat extra pit in je tekst! Maar dan observeer je wel alleen de smaak van het eten. Ga nog een stap verder en kijk hoe iemand eten of het maal op zichzelf behandelt.

Eet je vader omdat hij nou eenmaal moet eten om in leven te blijven? Spring je een gat in de lucht als je lievelingskostje voor je neus staat, of ‘gun je jezelf gewoon eens een keer wat?’ Behandelt degene die je observeert eten als een geschenk (van God) en wordt het een letterlijke of figuurlijke zegen die met eerbied en respect wordt behandeld? Dat is heel wat anders dan iemand die zijn neus ophaalt voor een maaltijd die minder kost dan een bepaald bedrag, puur omdat dat beneden de stand zou zijn.  

Noteer waaraan je meent te zien wat iemands relatie met eten is en je voegt een extra beleving toe aan de manier waarop je lezer van jouw heerlijke fictieve eten kan proeven.

Dit artikel verscheen eerder op Schrijven Online.

Heb je hulp nodig bij het schrijven van je verhaal? Kijk eens in mijn webshop voor de mogelijkheden van mijn schrijfcoaching.

Foto door Rachel Park via Unsplash.

Schrijfoefening: de sorteerhoed

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

Deze schrijfoefening is geïnspireerd door de sorteerhoed uit de Harry Potterserie. Want als je een personage sorteert aan de hand van een aantal karaktertrekken kan je de heldenreis daar goed op afstemmen.

Voor wie de details van Harry Potter niet kent: Harry gaat naar de toverschool Zweinstein. Daar zijn vier verschillende afdelingen: Griffoendor, Ravenklauw, Huffelpuf en Zwadderich. Als de leerlingen voor het eerst op school komen, moeten ze de sorteerhoed opzetten die ze in de passende afdeling plaatst. Iedere afdeling heeft zo zijn kenmerken en karaktereigenschappen die worden gewaardeerd:
Griffoendor: moed, lef en ridderlijkheid.
Ravenklauw: intelligentie, leren, wijsheid en gevatheid
Huffelpuf: hard werken, geduld, rechtvaardigheid en trouw
Zwadderich: sluwheid, ambitie, leiderschap en trots 

In de serie zijn de afdelingen en de personages die daartoe behoren, vaak van eenzelfde soort personen en ook wordt de heldenreis erdoor weerspiegelt. Zo zijn de leerlingen van Griffoendoor meer dan eens overmoedig en komen ze daardoor de nodige obstakels tegen. Een belangrijk personage uit Huffelpuf is bereid om van roem af te zien, omdat hij die vanwege omstandigheden – volgens hemzelf- niet verdient en het onrechtvaardig zou vinden om die roem te accepteren. Leerlingen van Zwadderich plaatsen zichzelf nogal eens boven anderen als dat betekent dat ze daarmee een belangrijk doel kunnen bereiken.

Het nut van sorteren

In de Harry Potterboeken hebben de verschillende afdelingen en hun karakteristieken een erg grote rol en geschiedenis. Soms hangen er complete grote verhaallijnen vanaf. Zo ver hoef je niet te gaan als je je personages sorteert, maar toch kan het handig zijn om ze in een van de afdelingen van Zweinstein te plaatsen. Of verzin zelf een paar afdelingen met karaktereigenschappen die jij samen een mooi geheel vindt vormen en waarbij jij als vanzelf een bepaald soort personen of personages voor je ziet.

Ook zal je misschien merken dat bepaalde afdelingen (als vanzelf) elkaars vijanden worden, omdat ze elkaars tegenpolen zijn, zoals Griffoendor en Zwadderich. Maar ook bij Huffelpuf is dit zichtbaar: omdat ze de trouwe en hardwerkende mensen zijn die doorgaans geen conflicten opzoeken, worden ze door de rest van de school af en toe weggezet als de watjes. Als je op deze manier in een vroege fase van de tekentafel je personages onderverdeeld, zal je makkelijker zien wie op papier (bijvoorbeeld) betere vrienden of geliefden zullen zijn.

Op papier heeft hier een dubbele betekenis: zowel de traditionele betekenis gaat hier op, alsook het principe dat op het papier van jouw gedrukte boek het beter gaat werken. Laten we eens kijken welke personages een beter koppeltje of vriendschapsband zouden vormen. Koppel 1 betreft een Zwadderaar en een Ravenklauw. Koppel 2 gaat over een Zwadderaar en een Huffelpuf.

Koppel 2 heeft hier een betere start. Een Zwadderaar is ambitieus en een Ravenklauw hecht waarde aan intellect. Als deze Zwadderaar toevallig ook de ambitie heeft om veel te leren of kennis te vergaren, is dat een goede match. Maar een Huffelpuf die trouw hoog in het vaandel heeft staan, zal het niet zo prettig vinden dat de Zwadderaar ook sluw kan zijn en mensen vanwege het eigenbelang soms kan laten vallen.
Meestal is het dan ook slim om voor het tweede koppel te kiezen als het gaat om mensen die op elkaar vallen of veel met elkaar op gaan trekken. Anders ga je teveel forceren. De personages kunnen later in het verhaal elkaar leren wat hun tekortkomingen zijn of helpen de obstakels te overwinnen, maar daarvoor moet er wel een geloofwaardige basis zijn.

De heldenreis en de vriend: sorteren laat vinden

Als je een held hebt waarvan je weet dat die moet leren om een beetje meer voor zichzelf op te komen ( een Huffelpuf in het voorbeeld) dan is het ook handig om te weten dat een Griffoendorvriend de beste kameraad zal zijn. Of liever gezegd, het beste medepersonage die je held altijd bijstaat. Een held kan nooit een heldenreis alleen doorstaan en heeft daarvoor een vriend nodig. Als je vooraf van je personages weet wat voor soort kwaliteiten ze hebben, kan je voor een heldenreis zorgen die je held aankan, met de ondersteuning die die ook nodig heeft. Natuurlijk gaan de personages door het verhaal heen groeien, dus je hoeft je niet al te streng te houden aan de karaktereigenschappen waarmee je personages ‘vertrekken’. Sterker nog, als je dat doet, dan loop je het risico om in clichés te verzanden.
Maar als je een algeheel beeld hebt van wat je personages voor karaktertrekken hebben en wat hen tegenstaat, kan je makkelijker overzicht houden als het gaat om wat ze tegen (moeten) komen, wat hen laat groeien en wat je verhaal spannend kan houden.

Fase van sorteren

Net als in de Harry Potterboeken moet je dit sorteren doen op het moment dat je met de personagebiografie van een personage aan de slag gaat. Het is een startput, geen uitgangspunt, in zoverre dat je daar altijd van uit moet gaan en het constant in je achterhoofd moet houden. Als mens en als personage ben je meer dan alleen de karaktertrekken van een Zwadderaar, Griffoendor of Bloemenvelder (afgeleid van jouw zelfbedachte afdeling Bloemenveld 😉 )
Als je al een personage in de steigers heb staan, kijk dan eerder wat je al van je personage weet en waar het van moet leren. De hokjes die je met afdelingen gebruikt zijn ter oriëntatie, niet ter bevestiging. Hokjesdenken is iets voor de tekentafel, voor als je personages nog vrij ‘zielloos’ zijn. Zodra ze echt beginnen te lijken, moet je dat loslaten. Hokjesdenken zou, zo moet je maar denken, ook niet netjes zijn bij echte mensen. Het is misschien handig om eerst te kaderen, want ergens moet je een startpunt hebben, maar zodra dat er is, mag je je personages leren kennen zoals ze van zichzelf zijn geworden, niet per se hoe jij ze hebt geschapen of geschreven.

Heb je hulp nodig bij het schrijven van je verhaal? Kijk eens in mijn webshop voor de mogelijkheden van mijn schrijfcoaching.

Foto door Tayla Kohler via Unsplash

Een autobiografie schrijven om ervaringen te delen

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

Veel mensen beginnen hun schrijversreis met het opschrijven van hun levenservaringen. Om een taboe te breken, een eigen beleving te delen met gelijkgestemden, of om de kinderen te kunnen vertellen wat jarenlang te moeilijk was om ter sprake te brengen. In tegenstelling tot therapeutisch schrijven worden deze autobiografische verhalen dus wel door anderen gelezen. Deze blogpost gaat in op hoe je de balans vindt tussen eigen ervaringen met anderen delen en zomaar je ziel en zaligheid aan iedereen te laten lezen.

Een autobiografie is niet alles delen — de kluis

Zoals je misschien al weet is het schrijven van een autobiografie niet helemaal vrijblijvend. Je hebt niet alleen rekening te houden met de privacy van anderen, maar ook met die van jezelf. Grenzen stellen is erg belangrijk.
Sociale wetenschapper Brene Brown doet veel onderzoek naar zaken als kwetsbaarheid en vertrouwen. Als het gaat om het bewaken van grenzen, noemt zij regelmatig het principe van de kluis.
Als ik jou over iets persoonlijks in vertrouwen neem en ik zeg dat het in de kluis moet, mag je het onder geen beding doorvertellen, aan niemand. Ook niet om te ‘overleggen’ hoe je dit probleem samen met mij op kan lossen. En als je mijn kluisinhoud gebruikt om te roddelen, is dat een reden voor mij om je niet meer te vertrouwen. Maar jij iets uit de kluis van een gezamenlijke vriend aan mij vertelt, vertrouw ik je ook niet meer. Als je zijn kluis kraakt, hoe weet ik dan dat je dat niet met de mijne zal doen?

Bedenk bij het schrijven van een autobiografie om te beginnen wat je in je kluis wil houden of wat voor informatie van een ander bestaand persoon ethisch gezien of gewoon fatsoenshalve in de kluis moet blijven. Wat is zodanig persoonlijk dat het niet nodig of aan jou is om te delen?

Als delen en stilhouden samen moeten gaan

Als je ervaringen wil delen, dan is het laatste wat je wil doen, zaken stilhouden. Maar er zullen momenten zijn waarop dat toch moet. Dit kan de ethische kluis betreffen, maar ook de hevigheid van bepaalde zaken.
Als jou iets gruwelijks is overkomen, zal je daar misschien alle misselijkmakende details nog van weten, omdat je er nog altijd van wakker ligt. Als je die heel minutieus beschrijft, kan dat twee grote nadelen hebben.
* Het is niet meer zozeer delen om te verwerken, als wel ‘delen om het eruit te gooien’
* De gruwelijke details kunnen overkomen als dramatisch, in de literaire zin van het woord (“Je dikt dit aan voor het romanelement dat een audiobiografie moet hebben.”), terwijl ze echt gebeurd zijn.

Soms gaan die twee nadelen ook hand in hand.

Delen om het eruit te gooien

Als je merkt dat je bepaalde dingen opschrijft om het maar eruit te gooien, bedenk dan of je deze feiten, dit detail of zelfs deze hele scène niet uit je boek moet laten. Autobiografisch schrijven kan het complete tegenovergestelde zijn van therapeutisch schrijven. Een klein experimentje om dit te bewijzen:
Bedenk waar je je het allerergst voor schaamt. Dat komt in een boek dat iedereen kan lezen, verspreiden en waar iedereen over kan praten. En dan heeft ook nog eens iedereen daar een uitgesproken mening over èn je komt je continu op straat tegen. Die opsomming is wat extreem, als informatie echt te persoonlijk of heftig is, wil je niet dat Jan en alleman daarvan weet. En die mogelijkheid bestaat zodra je het opschrijft. Misschien krijg je niet meteen duizenden lezers, maar je zal net zien dat net tante Bep die normaalgesproken nooit leest en je toch al graag zwartmaakt jouw boek wel van voor tot achteren kent… Straks weet het hele dorp waarvan jij door de grond zakt.
Ook als je je schaamt voor iets waar je zelf niets aan kan doen, gaat dit op. Je hebt niet in de hand wie of wat voor mensen je boek lezen. Bespaar jezelf pijn, schaamte, boosheid en verdriet en filter wat uiterst pijnlijk is gewoon weg uit je boek. Al is het maar omdat lezers doorgaans een onverwacht goede neus hebben voor wat ‘opschrijven’ is en ‘eruit gooien’ is. En dat laatste vinden ze nooit interessant…

Gruwelijke details

Ook als je iets al echt verwerkt hebt, kan het verstandig zijn bij gruwelijke zaken niet al te veel in detail te treden. Het gekke van een autobiografie is dat een lezer er meestal het volgende verwacht:
* Het leest als een boek/roman
* Weinig of niets is verzonnen
* Het is authentiek en daarom niet dramatisch(er dan het hoeft te zijn)

Maar dit spreekt elkaar tegen. Want ‘echte boeken’ zijn per definitie dramatisch (of groter dan ‘in het echt’, zo je wil.) omdat die verzonnen zijn en een goede schrijver weet dat er bij een goede spanningsboog een zekere mate van ‘groot’ en ‘drama’ komt kijken die je in het echt zelden tot nooit tegenkomt. Hoe vaak is er iets als een complete fanfare betrokken bij een huwelijksaanzoek, bijvoorbeeld? In romantische comedy zowat altijd. In het echt… een op de miljard keer? Het gekke is dat de lezer dat ook weet, al is dat onbewuster. Als jou iets is overkomen dat zo ‘groot’ of gruwelijk is dat je onwillekeurig laat denken: toen leek mijn leven oprecht een horrorfilm of ‘dat zou je niet verzonnen krijgen’, dan kan je die details het beste:
* weglaten. Dat ene detail, of drie van de vijf, om niet ‘te veel van het slechte’ te krijgen.
* uitdunnen, dus van een schaal van een op tien de tien terugbrengen naar de acht. Een andere sfeeromschrijving bij hetzelfde feit kan dan soms al het verschil maken.
* geen detail meer maken. Ook al zou je schrijven over het leven in een letterlijke martelkamer, zorg er dan voor dat ieder element daarvan uitgebreid worden beschreven, ook al zijn het er tien. Omschrijf de sfeer, de omstandigheden, de zintuigen… Dan moet je mikken op het ‘zo bizar dat het wel waargebeurd moet zijn’-effect.

Heb je hulp nodig bij het schrijven van je verhaal? Kijk eens in mijn webshop voor de mogelijkheden van mijn schrijfcoaching.

Foto door Kelly Sikkema op Unsplash.

De observerende schrijver: Ik zie… opluchting

~ verhaalentaal ~ Plaats een reactie

Observeren is een belangrijke vaardigheid van schrijvers. Maar met alleen iets opmerken ben je er nog niet. Je moet ook weet hebben van associaties die bij je waarnemingen opkomen en hoe je daar een mooie verhaalopzet mee kan maken of clichés kan voorkomen. Deze week in de serie: ‘De observerende schrijver’: opluchting.

De aard van opluchting

Om bij het begin te beginnen: opluchting is het moment waarop je de spanning loslaat die hebt vastgehouden. De reden van die spanning kan erg uiteenlopend zijn. Denk aan leuke spanning, zoals bij het uitpakken van een cadeautje, in bed duiken na een lange dag en eindelijk kunnen rusten, of te horen krijgen dat de buurman die je het leven zuur maakt, eindelijk gaat verhuizen. Gedaan is de dagelijkse buikpijn van de spanning in de ochtend als je naar buiten kijkt om te zien of hij alweer je stoep heeft vies gemaakt.

De mate van opluchting

De opluchting na een kort moment van spanning als je voordeur klemt en je even denkt buitengesloten te zijn is natuurlijk niet te vergelijken met te horen krijgen dat je stalker achter de tralies verdwijnt. Hoe groter de opluchting, hoe meer spanning je hebt vastgehouden. Die spanning slaat zich altijd in meer of mindere mate op in je lijf. Als die hoeveelheid echt heel groot is, kan je lichaam zomaar ‘even alles schoonmaken’ of ‘herstarten’ waardoor je ziek wordt en het herstel dus wat langer duurt. Opluchting is dus zeker niet altijd van korte duur. Neem dat mee bij het bepalen van de mate en de uitwerking van de opluchting die je beschrijft.

Observeren van opluchting

Met het bovenstaande in het achterhoofd, kan je je waarschijnlijk wel bedenken dat opluchting zich niet altijd uit in het welkbekende vreugdesprongetje of de langgerekte zucht. Perioden van boosheid, verdriet en zelfs een stille meditatieve staat kunnen tekenen van opluchting zijn.
Als je het wil observeren, moet je dat doen op het moment dat je weet welk verhaal erachter zit, anders loop je het risico dat je een verkeerde vertaalslag bij de emoties maakt. De vreemdeling in de bus gaat je hierbij niet helpen met zijn voorkomen of lichaamstaal.

Dat is een goed geheugensteuntje voor observeren bij creatief schrijven: het is niet zozeer kijken op het moment dat je naar iets op zoek bent om over te schrijven, maar zodra je iets opvalt dat bruikbaar is, het in je opschrijfboekje noteren voor later. Nieuwsgierig blijven is hierbij het devies.

Opmerken van opluchting

Als je iemand – zelfs jezelf! – kent en opluchting opmerkt, ga dan eens de lichaamstaal en de mate van (zichtbare) opluchting na. Hoe strookt dit met wat je weet dat deze persoon aan spanning of stress los kan laten? En ook: waarom is hier sprake van spanning? Wat zit er achter deze reactie die dat heeft veroorzaakt? Ging het over het verschil tussen wel of niet op vakantie kunnen gaan en daarmee een droom verwezenlijken? (Yes, mijn banksaldo blijkt bij het controleren hoog genoeg om te kunnen boeken!) Ging het om iets waar veel van af hangt? (Ik heb de trein gehaald die me op tijd naar mijn belangrijke sollicitatie brengt.) Of is er gewoon iets fijns gebeurd, waar je misschien een (kleine) teleurstelling had verwacht? (Ja, ik heb het cadeau gekregen wat ik graag wilde, niet zomaar een goedbedoelde cadeaubon!)

Met andere woorden: kijk of er ook mogelijke verwachtingen in het spel zijn geweest. Daar kan je op een later moment gebruik van maken voor je omschrijvingen. Vergeet ook niet dat niet iedereen hetzelfde op situaties reageert: gebruik die verschillen in je voordeel om de situatie van opluchting die je wil opschrijven zowel uniek als passend te maken.

Dit artikel verscheen eerder op Schrijven Online.
Foto door Thomas Le via Unsplash.