Dit is de kracht van framen bij creatief schrijven- inleiding

Er zijn meerdere manieren om met perspectieven te spelen in een boek. Je kan verschillende personages aan het woord laten, maar als je de kracht van taal goed in kan zetten, is framing ook een manier om verschillende kanten van een verhaal te laten zien. En het werkt zeker ook om de spanningsboog te verhogen. Thrillerschrijvers: opgelet! Dit is een goede schrijftechniek voorplottwists en rode haringen. Volgende week gaan we echt oefenen, deze week zorg ik ervoor dat je begrijpt wat framen is en hoe je dat als creatief schrijven in het algemeen gebruikt.

Wat is framing en hoe zie je dat in een tekst?

Framing betekent dat je iets vertelt door de informatie op een specifieke manier op te schrijven. Daardoor verandert de manier waarop de lezer deze informatie opslaat. De informatie die je geeft is onvolledig, of benadrukt juist een bepaald deel van die informatie veel meer dan een ander deel.

Stel dat je schrijft over het principe van therapeutisch schrijven: ‘iets van je af schrijven om iets te verwerken.’Je kan schrijven dat het effect is dat je dingen uit je hoofd daarmee op een overzichtelijk rijtje te krijgen. Dat is een neutrale manier van opschrijven. Nu gaan we het wat meer framen.

De psycholoog die er is om jou te helpen iets te verwerken zal zeggen dat framen goed voor je is om zo dingen te verwerken.
Iemand die je verhaal kent en er graag een commercieel own voice verhaal in ziet, zou kunnen zeggen:
Therapeutisch schrijven is een goede eerste stap naar de verwerking van je trauma, maar het kan helpen om het later ook met anderen te delen.

De psycholoog framet hier door het woord ‘goed’ te gebruiken. Het is niet langer neutraal. De louche boekenscout gebruikt het woord ‘kan’ om ernaar te hinten dat je later óók nog een ander boek moet schrijven. Of zelfs niet zozeer therapeutisch, maar autobiografisch gaat schrijven. Technisch gezien staat er dat je het kán doen, niet dat je het moét doen. Maar toch kan het aanvoelen alsof je dat volgens deze boekscout moet doen.
Dat is het framen: door een stukje informatie op een bepaalde manier aan te passen of te gebruiken, stuur je de lezer een bepaalde richting in als het gaat om wat die van die informatie moet vinden of denken. En, niet onbelangrijk: terwijl het lijkt alsof de informatie nog steeds neutraal is. Hoewel framing zeker een techniek kan zijn om desinformatie te verspreiden, kan het ook onbedoeld voorkomen, zoals je kan zien hij het voorbeeld van de psycholoog. Soms zit het al in een enkel woordje zitten.

Kan je wel neutraal schrijven als creatief schrijver?

Als je bovenstaande uitleg leest, kan het lijken alsof je niet meer neutraal kan schrijven als creatief schrijven. En dat is ook zo. Je hebt in fictie te maken met personages die hun eigen doelen enwaarheid hebben, waardoor je bepaalde dingen doen of laten. Je zou kunnen stellen dat ze te maken hebben met hun eigen framing. Als zij gezonde voeding en sporten hoog in het vaandel hebben staan, zullen ze zich niet positief opstellen tegenover snacks: “Ze zijn slecht voor je.” Alleen dat al zou je als framing kunnen zien. Want betekent slecht dat je metéén gezondsheidsproblemen krijgt als je een keer twee kroketten eet? Misschien is: “dat is ongezond” neutraler om te schrijven. Maar als je iedere zin zo benadert, krijg je een Chekov’s gun waarmee je jezelf nog eens mee neer gaat schieten. En je personages worden er volledig steriel van. Het zijn niet eens personges meer met wat voor karakter dan ook: ze lezen daadwerkelijk als een encyclopedie.

Het verhaalthema en het plot: daarom moét je framen

Hoewel het dus niet mogelijk is om helemaal neutraal te schrijven in een boek, is dat de bedoeling ook niet. Je wil met je verhaal – plot, personages, thema en moralen- ook altijd iets vertellen. En dan ontkom je er niet aan dat je gaat framen om de ‘neutrale’ informatie aan te bieden op een manier die vertaalt naar een van die elementen.
Het principe werkt ongeveer hetzelfde als de afweging die je maakt bij de keuze tussen symboliek en plot. Laten we de casus uit die post ook als voorbeeld nemen.

Deze zwangere vrouw wordt door de vader van haar kind slecht behandeld. Ze wil dus van hem af. Maar voor het lukt, is er nog een periode van daten. Als de man eropuit is om de vrouw te verleiden, maar niet echt verliefd is, krijg je een heel ander beeld bij die date dan de vrouw die nog altijd hoteldebotel is. Bovendien is er nog je gekozen thema van persoonlijke groei en giftigre behandeling. Zo kan dan een en hetzelfde gegeven anders worden geschreven omwille van een thema, personageperspectief of plotverloop, symboliek.

neutrale zin	thematisch	plotverloop 1	plotverloop 2	zwangere vrouw	verkeerde verleider	symboliek
Ze dronken zwarte koffie.	De koffie had een bittere nasmaak.	De date duurde lang, omdat de koffie te heet was om meteen te kunnen drinken.	De koffie smaakte haar extra goed, omdat ze onder de indruk was van zijn kennis van koffie.	De simpele zwarte koffie leek een verwennerij voor me, net zoals ik me speciaal voelde door de manier waarop hij naar me keek.	De koffie was veel te heet. Ik wilde het liefst zo snel mogelijk weg, nadat ik haar al om mijn vinger gewonden leek te hebben.	De hete koffie was een voorbode van de eerste nacht vol lust die ze samen zouden delen.

Zie je hoe de koffie altijd zwart blijft, maar er per situatie al dan niet genoemd wordt hoe heet die is? Of dat die anders smaakt afhankelijk van wie hem proeft en onder welke omstandigheden? Dat is de kracht van framen in creatief schrijven. Door iets wat in wezen neutraal is om te toveren in iets wat bij je personage, plot of symboliek past, kan je het gebruiken om in een andere setting de spanning te verhogen, zonder er complete hoofdstukken aan te wijden.

Heb je hulp nodig bij het redigeren van je manuscript? Kijk dan eens in mijn webshop.

Foto door Jaredd Craig verkregen via Unsplash.