Als je goed wil schrijven over rouw, dan moet je eerst goed weten wat dat al dan niet is. Want alleen dan kan je rouwbeleving goed uitwerken in je personages. En in het geval van deze heftige emotie vertaalt zich dat al snel naar een verhaalthema wat door je hele verhaal heen is verweven.
Schrijven over rouw toornt aan je verhaalbasis
Omdat rouwen zo’n intense emotie is, zal dat veel van het leven van je personage opslokken. Dat betekent ook dat dat weerslag heeft op de basiselementen van je verhaal. Deze blogpost gaat in op hoe je rouw verder uit kan werken, als je weet dat je rouw als een breder begrip moet zien als ‘verdriet bij een sterfgeval’. Dan pas kan je er een breder verhaalthema van maken.
Schrijven over rouw is schrijven over emoties
Zoals je in de inleidende blogpost kon lezen, is rouw veel meer dan verdriet over iemand die doodgaat. Het kan ook verdriet zijn om iets dat eindigt en nooit meer terugkomt. Of liever, voor het doeleinde van deze blogpost: voor iets dat nooit geweest is en ook nooit meer kan kómen.
Stel dat de ouder van je personage had beloofd om samen nog een keer een wereldreis te maken. Held bleef maar vragen om dat de plannen, maar Ouder zei steeds: “Ach, dat doen we nog wel eens.”
Nu is Ouder ongeneeslijk en ernstig ziek, of zelfs overleden. Dan speelt het het verlies (van de gezondheid van) de ouder op en dat roept verdriet op. Maar het is niet uitgeloten dat Held een woede voelt: jij bleef het maar uitstellen en nu is die droom voorgoed van de baan.
Merk op dat:
– Ouder niet per se overleden hoef te zijn om emoties op te wekken
– Er naast verdriet ook andere emoties kunnen zijn, in dit geval woede
– De wereldreis niet kan ‘sterven’: die was er immers nooit. Maar het feit dat dat wel voorgoed van de baan is, roept alsnog gevoelens van rouw op.
Zodra je ‘dood’ of ‘sterven’ kan vervangen door ‘voorgoed’, kan er rouw in het spel zijn
Daarmee schrijf je als het over rouw gaat over emoties. Probeer te voorkomen dat je dat onthoud als: ik schrijf over mijn emotionele personage. Gezien de connotatie die ‘emotioneel’ heeft, kan je dan alsnog denken dat je alleen over verdriet hoeft te schrijven. En schrijven over rouw als thema werkt juist pas echt goed als je over alle emoties schrijf die daarbij komen kijken.
De kernemotie vinden bij de rouw van je personage
Rouw komt goed tot zijn recht in de tekst als je weet welke kernemotie je centraal moet stellen bij het betreffende personage. Om te weten welke dat is, kijk je goed naar de personagebiografie. Heeft je personage bepaalde karaktereigenschappen waardoor die gevoeliger is voor jaloezie dan voor boosheid, bijvoorbeeld? Of juist andersom?
En wat heeft het personage meegemaakt met dat-of diegene waar om wordt gerouwd? Als deze relatie een voorbeeld was van iets dat zuivere vrolijkheid opriep, dan zullen verdriet en gemis de boventoon voeren. Sterft er een familielid die het personage heeft mishandeld, dan kan er ook woede optreden.
Je kan als het nodig is twee kernemoties kiezen, maar probeer het daar bij te laten. Sowieso moet je een overkoepelend gegeven niet te veel willen verbreden, dan gaat het zijn doel voorbij. Maar als je van rouw een thema wil maken, dan moet je ook nog (andere) emoties overhouden om aan andere personages te kunnen toewijzen als kernemotie.
Diverse vormen en manieren van rouw uitlichten
Wat je voor je held hebt gedaan, doe je vervolgens ook voor andere personages. Kijk wat zij hebben meegemaakt, voor welke emoties zij gevoelig zijn en kijk wat zij voorgoed kunnen verliezen om over te rouwen. Idealiter hebben zij een ander soort verlies te verwerken dan je held en ook andere emoties om te verwerken. Als je held een droom moet opgeven, kunnen zij met een sterfgeval te maken krijgen. Als vanzelf komen daar naast verdriet andere emoties bij kijken. Het is meer voor de hand liggend dat je teleurstelling voelt bij het moeten opgeven van je droom dan wanneer er iemand overlijdt. Die diversiteit versterkt je verhaalthema.
Ideeën voor verschillende rouw en bijbehorende emoties
Om je wat op weg te helpen zijn hier wat mogelijkheden om over diverse soorten rouw te schrijven, zonder meteen te hoeven terugvallen op ‘vanzelfsprekend’ verdriet:
| Soort rouw | Mogelijke bijbehorende kernemotie |
| Bij overlijden | gemis, verwarring, boosheid (naar God), moedeloosheid |
| bij het falen van een droom of project | schaamte, wanhoop, rusteloosheid, boosheid |
| verrraad van vertrouwen | verwarring, boosheid, wantrouwen, hoogmoed t.o.v. de verrader, wraak |
| afsluiting van een levensfase | verstikkende weemoed, lusteloosheid, stuurloosheid |
Houd er wel rekening mee dat het gezegde dat iedereen op zijn eigen manier rouwt, waar blijft. Het is dus niet uitgesloten dat iemand bij een sterfgeval teurstelling voelt, omdat diegene onbewust en tegen beter weten in dacht dat de overledene nooit zou sterven. Rouw blijft complex. Dat misstaat niet voor een verhaalthema. Maar je moet hier als schrijver nog meer als anders kunnen verantwoorden hoe je tot bepaalde conclusies komt. Anders komt dat niet over op de lezer en raakt die vroeg of laat de draad kwijt.
Alleen maar misère?
Als je rouw als verhaalthema neemt, kan het lijken alsof je verhaal bol staat van depressieve momenten en er geen moment van spreekwoordelijke zonneschijn is. Maar dat hoeft niet zo te zijn. Je kan ook met een lach en een traan terugdenken aan een geliefde. En de momenten waarop een personage met plezier en motivatie kan ook heel fijn lezen, al is de klap dan zo groot dat het rouw oproept als het toch mislukt. Net als elk ander thema is het ook bij rouw belangrijk om een goede balans te vinden en het goed af te stemmen op de structuur van het verhaal en de heldenreis van je hoofdpersonage.
Bedenk ook dat rouw niet altijd (voor andere personages) heel zichtbaar is. Soms zijn mensen/ personages er goed in hun rouw te verbergen…
Heb je hulp nodig bij het schrijven van je boek? Kijk dan in mijn webshop voor de kosten en opties voor manuscriptredactie.
Foto door Annie Spratt verkregen via Unsplash.
Verhaal en taal: tips voor creatief schrijven 