Vorige week had ik een opzet geschreven voor een experiment met AI. In deze blogpost gaan we die uitwerken. Dan wordt duidelijk waarom AI de echte creativiteit van schrijvers (voorlopig) niet zal evenaren.
Casus voor het AI experiment
De tekst die de basis vormt voor ons experiment en mijn bewering waarom AI nooit of op zijn minst nog lang niet kan vervangen is heel slecht. Dat ziet iedereen die een beetje met creatief schrijven bezig is. Je ‘huiswerk’ van vorige week was om op te schrijven waar je dat aan kan zien.
Het slechte nieuws is: dat zijn waarschijnlijk de elementen waarop AI ons (relatief) snel zal kunnen bijhouden. Het zal leren wat show don’t tell is en dat leren toepassen, het wordt misschien gevoed met een schrijfstijl die wel leesbaar is. Vast en zeker wordt de verhaalopbouw en de uitwerking daarvan ook stukken beter.
Het goede nieuws is: AI voorspelt, maar denkt niet na, of dóór over iets. En dat is precies wat een schrijver moet doen om een stevig verhaal op poten te zetten. Daarom zal een verhaal dat door een mens met talent en toewijding geschreven is, alsnog altijd beter blijven dan een verhaal dat is gegenereerd.
Wat gaat AI binnenkort of ooit kunnen?
Dit is een aantal zinnen met erg bloemig taalgebruik in combinatie met onnodige nadruk:
Ze ontmoetten elkaar nooit meer. Geen video-calls, geen afspraken om elkaar te bezoeken. Het was een bewuste keuze.
Als AI maar leert dit leert herkennen, dan is het niet al te moeilijk dat te verbeteren: maak er grammaticaal volledige zinnen van en een groot deel van het probleem is al opgelost: Ze ontmoetten elkaar nooit meer. Ze spraken af elkaar niet te videobellen of op te zoeken. Dus dat gaat AI kunnen oplossen.
AI kan (gedeeltelijk) terechte conclusies trekken, ook in de creatieve zin. Dat zie je in een van de dingen die Lisa van Thomas heeft gekregen: een gedroogd blad uit het bos van Kyoto. In de herfst is Japan een populaire en prachtige bestemming om de gekleurde herfstbladen te bekijken. Kyoto is een van de polulairste steden van het land. Waarschijnlijk is AI op die manier tot deze souvenir gekomen: willekeurige populaire vakantiebestemming + bekende periode + passend souvenir dat in een envelop past.
Zinnen als: Deze vis zag eruit alsof hij jou kende. Groet, Thomas.” zullen ook niet meer door de keuring komen. Hoe kan een vís zo kijken? En trouwens: welke vis? Het is een kaart van het rif, nergens wordt een melding van welke vis dan ook gemaakt.
Wat AI niet doet: echte samenhang
In dit verhaal zie je dat AI iets absoluut niet doet of kan wat iedere (goede) schrijver wel moet kunnen: iets écht uitwerken. Kijk eens goed naar deze zinnen:
Ze waren beiden dertig, op dat moment diep verzonken in de eenzaamheid van een reis die ze hadden genomen om ontsnapping te vinden. Lisa uit Berlijn, net uit een relatie gestapt; Thomas uit Sydney, op de vlucht voor een carrière die hem verstikte. Hun fietsen, zwaar beladen met tenten en blikjes bonen, raakten elkaar bijna toen ze een bocht namen. Een glimlach, een knik, geen woorden nodig.
Dit stuk is slecht geschreven omdat de AI hier rekent op een bepaalde voorkennis of aanname van de lezer:
Je kent het wel, lezer: het hartzeer na een relatiebreuk, een verstikkende carrière. We hebben hier met twee eenzame zielen te maken en als die elkaar tegenkomen, herkennen ze elkaar meteen in elkaar. We weten hoe het cliché gaat…
Dat is heel duidelijk te zien in wat er volgt: op het moment dat ze elkaar bijna raken op de fiets, springt de AI meteen naar Een glimlach, een knik, geen woorden nodig. Niet alleen worden de directe seconden na de bijna botsing overgeslaten en mist daarmee belangrijke sfeeromschrijving. Het gaat er zó sterk van uit dat de lezer weet wat er met het idéé’ Een glimlach, een knik, geen woorden nodig wordt bedoeld, dat het niet eens meer wordt uitgewerkt. De context én de zin worden daardoor niet meer voldoende aangevuld. Geen woorden nodig waarvóór? Excuses maken? Een welkome pauze? Waren er geen woorden nodig omdat er sprake was van Cupido’s voltreffer? Gezien de toon zou je het denken, maar later in de tekst wordt er geschreven dat alles vriendschappelijk blijft.
Kortom: AI gaat uit van aannames en doet of kan geen moeite doen om (daardoor) een fatsoenlijke samenhang te schrijven. En een verhaal zonder samenhang is gedoemd om te mislukken.
De schrijverssamenhang
En precies die samenhang is wat AI waarschijnlijk nog heel lang niet en misschien ook wel nooit zal kunnen. Het is makkelijk zat om Lisa een gedroogd blad uit Kyoto te sturen, maar waarom juist dat en niet een handje van Fatima uit Marokko? Heeft Lisa ooit Kyoto bezocht en is ze er helemaal verliefd op? Is ze een natuurtype? Heeft Thomas haar ooit een iets uit Azië willen sturen waarin hij persoonlijk ook iets heel universeels zag?
De antwoorden op deze vragen geven personages diepgang, het verhaal samenhang en het geheel een echt verhaal, niet zomaar een samenraapsel van teksten of gebeurtenissen die ergens volgens een bepaalde berekening wel met elkaar te maken kunnen hebben. Dat is iets waar menselijk werk achter zit. Daar moet je personagebiografieën voor schrijven, centrale conflicten voor uitdenken die zich op een bepaalde manier gaan ontvouwen in combinatie met uitwerkingen van thema’s en moralen, enzovoorts. Die samenhang zal AI niet (makkelijk) gaan bereiken. Dat komt veel te precies en is niet te voorspellen. Vergeet niet dat AI niet schrijft, maar voorspelt welke woorden logischerwijs elkaar opvolgen volgens een bepaalde prompt of vraag.
Denk aan beroemde oneliners van je favoriete boek of film. Die zijn zonder kennis niet of maar half zo indrukwekkend. Die spreken omdat een verhaal dat doet. En een schrijver is degene een verhaal laat spreken. AI zal altijd blijven genereren, hoeveel promps je er ook op los laat of hoe vaak je de prompts ook aanpast.
Heb je hulp nodig bij het schrijven van je boek? Kijk dan in mijn webshop voor de mogelijkheden van manuscriptredactie.
Foto door Thought Catalog verkregen via Unsplash
