Als je een goed boek of een goede film kent die je is bijgebleven, is de kans groot dat die ook een heel bekend citaat heeft. Zeg dat ene zinnetje en iedereen weet over welk boek of welke film je het hebt. Als je zo’n onliner kan schrijven, is dat fantastisch. Dat laat zien dat je geschapen wereld meer dan genoeg leeft bij de lezer om ook te blijven hangen. Maar als je een fantastische onliner als doel stelt, zijn er aardig wat valkuilen waar je in kan trappen.
Wat laat een oneliner écht zien?
“Life is like a box of chocolares, you never know what you’re gonna get. ” “Always.” “I see dead people.” “I’m flying!”
Oneliners kunnen een plot(twist) samenvatten, motieven van personages onthullen, mooie levensfiliosofieën zijn of aan een iconische scène herinneren en nog veel meer. Wat het ook is dat een specifieke oneliner reflecteert, een ding hebben ze allemaal gemeen. Er zit een (soms enorme) opbouw achter. Om echt tot zijn recht te komen moet de lezer of kijker al helemaal meeleven met het plot of de personages.
Het voorbeeld van Titanic is daarvan een heel duidelijke. Wie heeft die pose ondertussen níet voor de grap nagespeeld gedaan op de punt van een schip? En voelt dat zo magisch als in de film? Nee.
Dat komt omdat dat moment in de film véél meer is dan de haast verplichte eerste kus van Rose en Jack. Het staat symbool voor de vrijheid waar Rose naar snakt. En dat is al duidelijk voor ze zelfs maar aan boord gaat.
Een oneliner als Chekov’s gun
De schrijftechniek Chekov’s gun houdt in dat je streeft naar een boek waarin werkelijk alles in je boek een hoger doel of een diepere laag dient. ‘Als je een geweer aan de muur ziet hangen, moet dat later worden gebruikt om mee te schieten, anders kan je net zo goed een ander decorstuk kiezen,’ vat de hoofdgedachte goed samen.
Wil een oneliner effect hebben, dan moet je aanloop daarnaartoe of de duidelijke verwijzing waar het voor staat. En dat zit niet in een moment. Dat moet overal zijn. Soms verstopt als belangrijk detail, soms als duidelijke symboliek. Nog een voorbeeld van Titanic: Rose draagt altijd jurken die strak zitten en ook wordt ze verstikt door een korset. Op het moment dat ze uitgesproken ervoor kiest om weg te lopen met Jack als de Titanic aanmeert, draagt ze geen korset en bovendien ook een jurk die vrijuit kan wapperen en Rose symbolisch meer laat ademen. De symboliek van het korset komt vrij duidelijk naar voren in de film, ook met de bijbehorende dialoog in de betreffende scène. Het detail van de losse jurk moet je maar net opvallen.
Die balans moet je zien te vinden als je naar één oneliner of uitgesproken belangrijk moment toe wil werken. Leg je er het te dik bovenop, dan wek je alleen ergernis op. Net zoals ook gebeurt wanneer je een tranentrekker als doel stelt. Ben je te subtiel, dan zal zelfs het onderbewustzijn van het publiek niets oppikken.
Kun je echt naar een oneliner toe schrijven?
Je kan absoluut naar een een zin of een moment toeschrijven dat heel goed werkt in je boek en ook memorabel is. Als je goed schrijft, weet waar in het plot of in de spanningsboog dat ene moment goed tot zijn recht komt, dan is de kans groot dat het flink wat indruk achterlaat.
Maar als het je erom gaat dat je lezer die speciefieke zin ook als ‘de grote oneliner’ leest, dan ga je je op glad ijs begeven.
Denk aan ‘Always’ van Harry Potter. Waarom is juist ‘always’ dat ene woord, dat ene moment dat alles draagt? Waarom is het niet “anything” (‘wat dan ook’) wanneer aan Sneep wordt gevraagd wat hij wil doen om Harry veilig te houden? Gezien het verhaal heeft dat ook heel veel gewicht. Waarom zou ‘always’ dan dé oneliner móeten zijn?
Een goede oneliner heeft gewicht, maar die wordt als puntje bij paaltje komt door de lezer toegekend. Je kan er de omstandigheden voor scheppen, maar het uiteindelijke oordeel of resultaat is niet aan jou. Vergelijk je oneliner het met de Oscars. Als filmmaker kan je er alles aan doen om ervoor te zorgen dat je film kwalitatief goed genoeg is voor de beroemde prijs. Ook zal je enigszins kunnen inspelen op dingen waarvan je weet dat die het goed doen bij de jury. Maar uiteindelijk zijn het nog altijd zij die bepalen of je dat felbegeerde beeldje krijgt.
En als je te veel je best doet om bij de lezer in de smaak te vallen, of die een bepaalde mening aan te praten, val je in dezelfde valkuilen die je ook bij creatief schrijven in het algemeen gelden. Bedenk:
- forceer niet (omwille van choqueren)
- je kan nooit écht bepalen wat iedere lezer individueel voelt
- je mag als schrijver niet aan het werk worden gezien
- je kan emotionele beleving niet afdwingen
Mag je nog wel een oneliner proberen te schrijven?
Het is nog steeds geen verkeerd idee om een oneliner te schrijven. Maar doe dat dan in je opschrijfboekje, zodat je er uitgebreide aantekeningen bij kan maken. Schrijf hem niet enkel op als ‘eindpunt’ om naartoe te schrijven. Werk uitgebreid uit welke details of duidelijke symboliek je kan gebruiken en waar dat past in de plaats van het verhaal. Welk personage moet het gaan zeggen? Welke sfeeromschrijving kan het moment nog sprekender maken en op welk moment in de scène zou het het beste passen? Schrijf op hoe je dat ene moment onelinerwaardig kan maken en hoe je dat nog verder aan kan kleden.En misschien zelfs ook wanneer je daar te ver in gaat. Met zo’n goede voorbereiding wordt de kans dat je oneliner aanslaat bij je publiek al een stuk groter.
Zie een oneliner als een uitdaging voor jou als schrijver als een extra puzzelstukje waarin zomaar ineens alles bij elkaar komt en past. Lukt het? Top! Zo niet: je bent een schrijver, geen puzzelaar 😉
Foto door Flavio verkregen via Unsplash.
Heb je hulp nodig bij het schrijven van je boek? Kijk dan eens in mijn webshop voor de mogelijkheden voor manuscriptredactie.
