Personages zijn interessante wezens. Net als mensen komen ze in allerlei soorten en maten en hebben ze een heel eigen karakter. Maar personages zullen nooit echte mensen zijn. Toch is er een type personage dat zó hardnekkig probeert als een (bepaald) mens over te komen dat vervolgens geen enkele lezer zich daarmee kan identificeren. Laten we eens kijken waar dat zo mis gaat.
Een personage is een vertaler van de menselijke beleving
Of ze nu helden of slechterikken zijn, verlegen of heldhaftig, personage zijn voor de lezer altijd een vertaling voor de menselijke beleving. Omdat een personage menselijke belevingen en emoties meemaakt, kan de lezer die met de personages meevoelen. Ook al is de lezer niet per se iemand die eropuit is om de wereld te veroveren, als de slechterik in het boek dat wil vanwege wraak, is dat iets waarbij lezers zich wél een voorstelling kunnen maken. Daarom kan een goed geschreven personages aanvoelen als een echt mens, wat het ook meemaakt of doet. Zelfs wanneer mensen iets niet kunnen wat zij wel kunnen, zoals teleporteren of toveren.
De val van de goed geschreven menselijke beleving
Een goed geschreven menselijke beleving is dus vooral dat je schrijft wat een personage drijft en waarom op een manier die voor hen logisch is. Waar het mis gaat, is dat er personages zijn die zich te graag met de menselijke beleving willen identiciferen. Het lijkt een beetje op Mary Sue of Joe Sixpack, behalve dan dat de karaktereigenschappen meer genderneutraal zijn. En dat dit ‘goed geschreven’ personage vooral heel gehóórd wil worden. Het lijkt continu een T- shirt te dragen waar met koeienletters op staat: zie mij, ik tel mee! Anders gezegd: dit personage speelt in op de menselijke behoefte om gezien en gehoord te worden, vertaalt dat naar een aantal karaktereigenschappen of gewoonten. Vervolgens worden die állemaal gebruikt en uitvergroot. En dan blijft een menselijke beleving over die alleen maar storend overkomt. Het sommetje dat dit personage in het hoofd maakt lijkt wel:
dit is wat de meeste mensen willen, of zelfs hóren te willen, dus doe ik dat allemaal.
Het personage dat altijd moet praten
Als je als mens mee wil doen, wil je gehoord worden. Dat begint met praten, zodat je iets te zeggen hebt. Vergeet de inhoud nog even: we kijken eerst naar het eigenlijke praten. Dit ‘goed geschreven’ personage praat continu op een manier die zogenaamd herkenbaar is, maar alleen maar vervelend wordt om dat constant te moeten lezen:
- Het heeft stopwoordjes, of ‘hippe’ zinsbouw, zoals het gebruik van het woordje ‘letterlijk’ waar het helemaal niet zo is, of een nadruk geeft die helemaal niet nodig is.
“Dus toen ik hem zag, weet je, toen dacht ik letterlijk: ‘Als hij maar niet begint over dat feest'”. - Het personage praat altijd mee in het gesprek, ook al weet het niet wat het moet zeggen, als het mee kan doen in het gesprek
- Het personage praat vaak ook hard
Het personage dat altijd iets te zeggen moet hebben
Laten we nu eens kijken naar waarom en waarover dit personage altijd iets te zeggen wil hebben
- Het personage is vaak iemand die humor heeft. Dat hoopt het zelf, in ieder geval. Want grappige mensen worden vaak belangrijk gevonden, denkt het personage. Voor de lezer komt die vaak over als de cliché grappenmaker. Misschien niet als de standaard irritante clown, maar wel een personage dat een gat opvult met (slechte) humor.
- Het personage doet aan elke discussie mee, zodat het iets te zeggen heeft. Maar daar stopt het niet mee: het moet zich meteen inzetten voor iets, altijd iets te zeggen hebben over de laatste interessante politieke discussie en de hoogleraar die bij talkshows aanschuift onder te tafel kunnen praten met de zogenaamde kennis die het heeft. Daardoor wordt je personage een soort halfbakken moraalridder: als het maar líjkt dat het zich voor van alles inzet, is dat voeldoende.
Dit personage doet dit in de hoop dat het opgemerkt wordt, wordt gezien en gerespecteert: het is dat ‘Zie mij!” waar het eerder in de blogpost over ging.
Diepgaand aan de oppervlakte, zwartwit in werkelijkheid
Dit personage probeert dus mee te liften met de menselijke beleving, door steeds opnieuw aan te sluiten bij de mening van de massa. Maar op het moment dat andere personages door die facade heen prikken, of de wereld om hen heen verandert, hebben ze niets meer te vertellen. Letterlijk: in de groep, maar ook omdat ze niet echt een eigen mening hebben. Ken je het clichébeeld van mensen die te veel online zijn en overal ergens iets van vinden, maar ondertussen letterlijk of figuurlijk niet buiten komen geen echt centraal conflict hun leven lijken te hebben?
Zo beweegt dit personage zich door een heel boek heen: ‘ik wil gehoord worden, belangrijk zijn, maar ik doe er niets effectiefs voor’. Het doet zich diepgaand voor, terwijl het in werkelijkheid erg zwartwit is.
Is dit personage besluiteloos?
Er zijn mensen en dus ook personages die besluiteloos zijn. Bij besluiteloosheid komen emoties en strubbelingen kijken. Dit personage is geschreven en is er zelf op uit om een illusie van worstelingen en besluiteloosheid te geven, maar laat niet zien wat dat echt inhoudt. Het is alsof dit personage een script van een robot heeft gekregen: dit is wat mensen in het leven allemaal zoeken en zo voelt dat. Dit zijn een aantal manieren waarop ze dat proberen te bereiken. Ga dat maar uitbeelden.
Maar als je die menselijke ervaring zelf niet hebt, is dat onmogelijk te vertalen. Dit is een personage met een masker van menselijke emoties waar het zich achter schuilt, namens beter uitgeschreven personages en echte mensen.
En dat maakt het personage omnogelijk om mee te identiciferen: het laat zien wat de emoties zijn die mensen voelen, maar voelt die niet door. Voor dit personage is een centraal conflict of de scherpe kantjes van het alledaagse leven iets om te observeren, maar niet om te doorleven. En daarom kan niemand zich nog met dit personage identificeren.
Wil je weten of je met jouw personage in deze val trapt? Schakel me in voor mansuscriptredactie.
Foto door ThisisEngineering verkregen via Unsplash.
Verhaal en taal: tips voor creatief schrijven 