Regieaanwijzingen: beschrijf de mate waarin iets gebeurt

Wat is een regieaanwijzing?

Regieaanwijzingen zijn werkwoorden die de mate van een actie beschrijven. Denk aan: lopen of rennen, praten of schreeuwen of kauwen en smakken. Waar zijn regieaanwijzingen voor?

Effecten van een regieaanwijzing

Stel dat je een acteur bent en de regisseur je regieaanwijzingen geeft. Je mag niet meer lopen. Schuifelen, rennen, hobbelen; alles mag voortaan, zolang het maar niet simpelweg lopen is. Sprint alsof je moet vluchten voor een scherpschutter. Sluip alsof je gevolgd wordt door een detective.
Er is onmiddellijk duidelijke drama, romantiek of actie, al naargelang de scene verlangt. Dat lijkt een goed idee, maar dat is het niet altijd.

Voorbeeld van regieaanwijzingen

“Goedemorgen, Rob!” roept moeder aan de ontbijttafel.
“Goedemorgen mam!” schreeuwt Rob terug.
Moeder rent naar de keukenkast en rukt daar de cornflakes uit. De ontbijtgranen vliegen in het rond en storten neer op de grond.

Met deze woorden klinkt het net alsof ontbijten één grote actiefilm is en de explosieven opruimingsdienst al paraat zou moeten staan.

Een scène zonder regieaanwijzingen

“Goedemorgen, Rob.”
“Goedemorgen, mam.”
Moeder loopt naar de keukenkast en haalt daar de cornflakes uit. Er vallen een paar stukjes ontbijtgranen uit de doos.

Saai? Dat klopt, maar een ochtendgroet en een doos cornflakes pakken zijn ook niet bijster interessant.  

Laten we eerlijk zijn, dit hoef je niet te verwachten bij een cornflakesontbijt.

Een balans vinden met regieaanwijzingen

Een balans vinden met regieaanwijzingen is lastig. Beginnende schrijvers zoeken hier vaak een middenweg in die nog steeds te heftig uitpakt. Dan staat de EOD niet meer voor de voordeur, maar wel paraat op de sneltoets van de telefoon:

“Goedemorgen Rob!” jubelt moeder aan de ontbijttafel.
“Goedemorgen mam,” kreunt Rob terug.
Moeder huppelt naar de keukenkast en pakt de cornflakes. Een paar stukjes ontbijtgranen vallen op de grond neer. “Geen probleem, die veeg ik wel op,” zingt moeder. “Doe maar,” mompelt Rob.

De tekst hierboven wil laten zien dat de moeder goede zin heeft en de zoon een ochtendhumeur. Dat is geslaagd, want je huppelt niet als je slechtgezind bent. Waar het mis gaat, is dat er veel regieaanwijzingen worden gebruikt in een korte tijd. En daar wordt een verhaal op den duur doodvermoeiend van.

Regieaanwijzingen voor de cornflakescène

De cornflakes kan gewoon op de grond vallen. Niks aan de hand. Als de cornflakes op de grond vliegt, zit er intensiteit achter. Hoeveel intensiteit hoef je niet meer uit te leggen, want dat vertelt het woord ‘vliegt’ immers.
Je kan cornflakes uit de kast pakken, dat is neutraal.  Je kan hem ook uit de kast rukken. Dan gaat het met meer kracht en laat het zien dat je kwaad bent.
Als je ‘goedemorgen’ glimlacht, ben je gewoon goed opgestaan. Als je het jubelt, heb je waarschijnlijk net de loterij gewonnen.

Test regieaanwijzingen zelf uit

Je kunt de opdracht van de regisseur zelf uitproberen. Dan wordt het effect heel duidelijk. Zeg de volgende keer niets als je bij iemand koffie gaat drinken. Ga in plaats daarvan alleen maar schreeuwen, fluisteren, jubelen, enzovoorts. Doe het dan in een mate die ervoor zorgt dat je gesprekspartner denkt of vraagt: “Waarom schreeuw/fluister/jubel…je?” Ik durf er gif op in te nemen dat hij je òf doodvermoeiend òf gestoord vindt. Met schrijven is dat niet anders. Als je constant regieaanwijzingen geeft, wordt dat op den duur erg langdradig of zwaar om te lezen.

Regieaanwijzingen schrijven vergt een goede woordkennis

Als je regieaanwijzingen wil gebruiken: ken je woorden. Je moet een goed beeld hebben op welk punt van de tienpuntenschaal het woord dat je wil gebruiken zich bevindt. Schreeuwen is bijvoorbeeld sowieso heftiger dan roepen. Zo schat je in hoe de regieaanwijzing aankomt bij de lezer, welke je moet gebruiken en of het überhaupt nodig is om er een te gebruiken.

Licht, camera en (de bijpassende) actie!

Regieaanwijzingen en show don’t tell

Zoals je misschien al opgemerkt hebt, hebben regieaanwijzingen een zekere mate van show don’t tell in zich. Als je bang bent dat je te veel regieaanwijzingen gebruikt, kun je ze vervangen door show don’t tell of ze ermee aanvullen.

Een vervanging:
“Goedemorgen mam,” kreunt Rob.
 wordt:
“Goedemorgen mam.” Rob neemt plaats aan tafel met ongekamde haren en dikke ogen.

Een aanvulling:
“Goedemorgen mam,” kreunt Rob. Hij kijkt moeder niet aan, maar wrijft in zijn ogen.

In beide voorbeelden zien we dat Rob moe is, door de show don’t tell techniek te hebben toegepast. Door de aanvulling hiervan zien we niet alleen waarom. Er wordt ook iets anders duidelijk: Zoon is moe, maar niet per se chagrijnig. In de oorspronkelijke zin was dat niet uit te sluiten. Het woord kreunen geeft hier namelijk wel een ongenoegen aan, maar je kunt om verschillende ongenoeglijke redenen kreunen.

Als we niet meer informatie hebben (bijvoorbeeld over het karakter van de zoon of de omstandigheden in het gezin) kan Rob om talloze redenen kreunen. Hij kan moe zijn. Of hij is een puber die zich voor elke actie van zijn moeder schaamt, dus ook als ze hem een goede morgen wenst alsof hij nog een kleuter is.

Gebruik gerust regieaanwijzingen

Er zijn natuurlijk momenten waarop je regieaanwijzingen gerust kan gebruiken, anders wordt je tekst heel droog. Er is helaas geen kant-en-klaar antwoord op de vraag: “Wanneer, hoe of hoe vaak moet je regieaanwijzingen gebruiken?”Dat leer je door veel oefening. Een belangrijke vuistregel is in ieder geval: je verhaal moet boeiend zijn, maar je moet ook in staat zijn om rustig te ontbijten, zonder dat je bang bent dat de EOD binnen twee minuten voor de deur staat…

Geniet van je ontbijt! 🙂

2 gedachten over “Regieaanwijzingen: beschrijf de mate waarin iets gebeurt

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s